Republika - Glasilo gradjanskog samooslobadjanja

Oslonivši se na nove oblike tražnje iz arsenala visokih oblika potrošnje i vizija luksuza, ali i korporativnog sponzorstva i nekretninama vodjene urbane regeneracije, sve je bilo podržano i praćeno javnim investicijama u kulturne sadržaje i u programe naznačene kao „urbana renesansa”.
U vizijama je kreativnost, inovacija i oslonac na talenat trebalo da odigraju značajnu ulogu: razvijane su teorije o kreativnoj klasi i o kreativnom gradu, ali i o klasterima „pametne proizvodnje” i sl.. u nizu ideja koje su ispunjavale razmišljanja urbanih istraživača.
Međutim, ekonomski sunovrat koji je usledio, označio je i politički početak niza mera obeleženih fiskalnom štednjom i uzdržanošću. To je vodilo i opštem preispitivanju mnogih od podložnih pretpostavki, koje su pothranjivale pomenute agende, jer je nova era uzdržanosti i štednje i svest o tekućoj finansijskoj krizi, unela brojne sumnje u razmišljanja o kreativnom gradu i razvojnim merama. Ali i niz sumnji u trendove, vidljivije i jasnije ukazujući na neke od zavodljivih i lažnih tvrdnji i teorija i na prateći isprazni šarm ideja i pojmova, vezanih za kreativni grad do sredine 1990tih.
Praznine u istraživanjima i praksi, neretko su narastale iz neuspelog povezivanja izdvojenih kategorija i u odsustvu relevantnih kritićkih uvida tokom dugog kreditnog „buma” u poslednjih dvadeset godina. Inercija zabluda dovela je do vapaja za preokretom!

Prateći svetske trendove u izvesnoj meri, zaži-veo je i u nas splet delatnosti, koje se smatraju kreativnom industrijom, broj zaposlenih je u Srbiji po-rastao u oblastima uslužnih delatnosti, među kojima su oblasti informacije i komunikacije, stručne i naučne delatnosti, umetnosti, zabave i rekreacije, kao i ostalih uslužnih delatnosti (porastao je u poslednjih deset godina sa 106.000 na 126.000).
Naravno velika su nerazumevanja u nijansama definicije šta je to kreativnost i ko se i kako njome bavi. U nijanasma je i činjenica, da je udeo ovih delatnosti u BDP-u Srbije 11,1 %, a rast u oblasti informacija i komunikacija je očigledan, pre svega u IT sektoru, koji je zabeležio rast i to prvenstveno u urbanim sredinama. Više od 55% od ukupnog broja zaposlenih u ovoj industriji je u Beogradu. U razvijenom svetu kreativna industrija čini 3% ukupne svetske trgovine, dok je u Srbiji ukupan dohodak ovog sektora u spoljnoj trgovini 3,2 milijarde evra, od čega 0,8 milijardi ide na turizam. Rast koji beleži kreativna industrija kod nas je vezan za oblasti ko-munikacija čak sa 120%, odnosno u 2011. izvoz ovog sektora bio 172 miliona evra. Rast, doduše znatno manji u odnosu na onaj, koji je zabeležio sektor komunikacija, dogodio se i u ostalim uslužnim delatnostima (35%), tako da se može prihvatiti da je „kreativna industrija nešto manje pogođena krizom“.
Za dalji napredak i opstanak, smatra se da su potrebne neke od pretpostavki - zaštita autorskih prava, funkcionalnost sudstva i jednostavan poreski sistem, a razvoj kreativne industrije podrazumeva da postoji talenat, tehnološka podrška, kao i tolerancija, pri tome je sve očitije da talenat beži iz Srbije i sve je vidljivije tehnološko zaostajanje za razvijenim svetom.

Poznato je da se aktivnosti, koje se razvrstavaju kao kreativna industrija najviše odvijaju u urbanim sredinama, kod nas je to posebno u Beogradu, pri čemu pitanja urbaniteta i karaktera urbanog razvoja iskrsavaju u prvi plan. O izostanku silaska Beograda na reke dosta je pisano, o transformaciji sistema razvoja sa tvrde „blokovsko-kockaste” težnje ka „svijetloj budućnosti”, ka prelasku na svakodnevni, meki- inkrimentalni, na pristupe razvoju „popravke” grada malim pomacima itd... u okolnostima zapuštenih čitavih urbanih kvartova (posebno priobalja), takodje je mnogo govoreno.
Istorijska je činjenica, da su grubim nametanjem rasta ka Novom Beogradu i potonjim vrednovanjima koja su usledila, zapostavljena čitava područja postojećega grada. Tako da danas u pokušajima uravnoteženijih pristupa, postaje prirodnim da u prvi plan iskrsavaju problemi, ali i zapušetni potencijali baš ovih skrajnutih područja.
I u nedavnim navirućim razmatranjima o Beogradu i u pokušajima prožimanja i stapanja memorije i kreativnosti, iskrstvaju brojna područja od kojih je jedno poznato od davnina kao

SAVAMALA, među najstarijim je urbanizovanim delovima Beograda uz desnu obalu Save. Kraj je istorijski obuhvatao širu oblast oko današnjih Terazija, ulica Kralja Milana, Nemanjine i Kneza Miloša pa sve do trga Slavija. Danas, međutim, pod Savamalom se podrazumeva manji prostor oko Karađorđeve ulice, Brankovog mosta i ulice Gavrila Principa. Ovaj nekada elitni deo grada marginalizovan je spletom brojnih okolnosti, kojim danas dominira tranzitni saobraćaj, jer ulice Savamale su neke od glavnih žila kucavica tranzita Beograda. Kroz nekad mirnu Karađorđevu ulicu danas neprekidno tutnje kamioni, šleperi, autobusi i tramvaji, dok oronule fasade vrednih
		Milan Konjović, Flaše, 1922.

građevina sa kraja devetnaestog i početka dvadesetog veka prekrivaju čađ i izduvni gasovi.
Istorija Savamale nezamisliva je bez reke Save sa kojom se prožim, pa otud i samo ime ove četvrti. Prvi deo imena je po reci, dok drugi potiče od turske reči mahala, mala, što znači „kraj“ ili „susedstvo“. Današnja Savamala deo je šireg područja priobalja, koje kolokvijalno nazivaju Savskim amfiteatarom, čiji je centralni deo okovan železničkom i autobuskom stanicom,a u pripremi njihovog izmeštanja već čitav niz decenija. Ovo područje zaista i zaslužuje svoje ime jer se tu sukobljavaju tradicionalno i moderno, prošlost i sadašnjost, dok njegovi žitelji vode svakodnevnu borbu za bolje uslove života.
Pošto je nakon Drugog svetskog rata, Savamala kao centar dešavanja skoro potpuno zapostavljena, nedavno se oživeo aktivnostima orgnizacije i festivala Mikser. Festival se nakon prethodnih aktivnosti sa Dunavske strane, aktivirao i na savskoj strani grada, revitalizujući pojedine delove četvrti, uključujući i sopstvene prostorije Mikser Centra u napuštenim delovima stare garaže . I drugim aktivnostima Grada (Oktobarski salon na primer), aktivirana je i zadužbinska zgrada Luke Čelebonovića, posleratnih godina Geodetskog zavoda, a može se nabrojati i niz novih aktivnosti Skupštine Grada i Opštine Savski Venac.

Za temu iz naslova vredna je pomena i inicijativa oko dizajn inkubatora NOVA ISKRA, jedinstvenog multi-funkcionalnog radnog prostora namenjenog podršci mladim kreativcima u oblasti dizajna, arhitekture, enterijera, vizuelnih komunikacija i srodnih oblasti. Prisutan je „co-working” koncept - profesionalci iz oblasti dizajna i arhitekture- koriste prostorne i tehničke pogodnosti za svoj individualni rad, a istovremeno im je omogućeno i da uzimaju učešća u brojnim projektima i programima, kroz partnerstva sa vodećim domaćim i stranim kompanijama, školama, institucijama i ekspertima.
Način delovanja po „hub” principu, modelu neformalnog udruživanja kreativnih pojedinaca i timova, ima za cilj da se odgovori na veliku potrebu domaćih autora mlađe generacije za profesionalnim radnim prostorom, za usavršavanjem, praktičnim radom i komunikacijom sa potencijalnim poslodavcima. Prostor Nove Iskre površine 350m2 u ulici Gavrila Principa je kompletno rekonstruisan sa centralnim delom koji zauzima 18 opremljenih radnih jedinica, celina koja nosi naziv DESIGNERS LAB.
U skladu sa pomenutim, neizbežan je osvrt i na niz aktivnosti Gete Instituta Beograd, oko iniciranja URBANOG INKUBATORA kao alternativnog projekta urbanog razvoja, vezanog za čitav splet okolnosti oko rekonstrukcije tzv „Španske kuće”, zdanja pod zaštitom države pored/ispod Brankovog mosta,a trenutno bez krova i tik uz prostorije kulturnog centra „Grad”. Tako je pod kuratorstvom mladog nemačkog urbaniste Tima Rinitsa (sa arhitektonskog fakulteta u Zirihu), ovog leta internacionalnom studentskom radionicom, započet niz aktivnosti oko revitalizacije pomenutog kutka Savamale.
Ne ulazeći u detalje projekta i u predloge ostvarenja privremenih prostorija u predviđenim montažnim kontejnerima i sl.. vredno je napomenuti da je inicijativa vezana za verovanje da kulturne aktivnosti i društvene, ekonomske i simboličke vrednosti, koje one stvaraju mogu da budu osnova za revitalizaciju zapuštenih urbanih četvrti kao što je Savamala. Takođe je u tom verovanju da ovakve četvrti, svojom istorijom, ambijentom i arhitektonskim i drugim nasledjem, mogu da oforme plodno tle za kulturne aktivnosti brojnih i još nesagledivih vidova. Inicijatori insistiraju na alternativnosti projekta, te da nije reč o predigri usmeravanja ka otuđenim investicionim poduhvatima tipa „molova” kreativne industrije, servisa bankarskog racionela i dinamike, nego da se ima na umu mnogo šire angažovanje i lokalnih umetnika-aktivista i stanovništva u podsticaju stvaranja višeslojnog urbaniteta. I to onakvog u kojem bi kreativne aktivnosti i civilizacija znanja iskrsli u prvi plan u specifičnom spoju memorije i kreativnosti, stvarajući i podržavajući jedinstveni identitet.
Dileme, koje zaokupljaju privredu i kulturu razvijene Evrope (bauk zvani „austerity”) imaju jasnog odjeka i kod nas, s tim što treba imati na umu da se inicijative štednje i uzdržanosti sve više preoblikuju u pomake ka „opamećivanju”, označavajući povratak prizvodnji, ali danas sa većim udeloma inovacija, kreativnosti i znanja.


	Milan Prodanović

MIKSER je multidisciplinarna platforma koja se bavi afirmacijom kulturne industrije regiona i organizacijom najvećeg regionalnog festivala kreativnosti. MIKSER okuplja profesionalce i entuzijaste koji kroz različite transkulturne projekte podstiču razvoj kreativne ekonomije zemlje i regiona, i uspostavljaju dijalog između savremenih globalnih tendencija i domaće i regionalne prakse