Četrnaestog oktobra pre 65 godina počela je bitka za oslobođenje Beograda i Srbije. U znak sećanja na taj veliki datum, Savez antifašista Srbije organizovao je tribinu na kojoj su govorili njegovi članovi, svedoci i akteri ne samo tog događaja, nego i učesnici u NOB od njenih početaka. Smatrajući da podneti referati predstavljaju doprinos borbi protiv zaborava i falsifikovanja istorije i da na nov način osvetljavaju značaj antifašističkog otpora u prošlosti i danas, Republika je odlučila da te radove objavi.
Uredništvo

Za okupatora Srbija nikada nije bila bezbedno mesto

Jugoslovenska država je dva puta kapitulirala 1941. godine. Prvi put u Beču, kada su Dragiša Cvetković i njegova vlada potpisali pristupnicu Trojnom paktu, što su građani s antifašistički opredeljenim oficirima poništili 27. marta. Druga kapitulacija usledila je 17. aprila 1941. godine. Za samo jedanaest dana, i pored pojedinačnih hrabrih pokušaja nekih jedinica da pruže otpor, nacističke snage i njihovi saveznici razbili su ondašnju, po mnogo čemu nespremnu, jugoslovensku vojsku. Predstavnici te vojske 17. aprila potpisali su kapitulaciju u ime vojske i države. Međutim, opet su na scenu stupile antifašističke snage koje nisu priznale tu kapitulaciju. Diverzijama i atentatima na okupatore i njihove domaće pomagače stavili su do znanja da nijedan okupator Srbije i Jugoslavije neće moći slobodno da ostvaruje svoje osvajačke planove.
Istorijski pucnji Žikice Jovanovića i njegovih drugova 7. jula 1941. godine u Beloj Crkvi predstavljali su početak narodnog ustanka protiv okupatora i njegovih saveznika. Činjenica da su u dramatičnom sukobu u Beloj Crkvi s obe strane bili Srbi, ne umanjuje istorijski oslobodilački značaj tog događaja. Jesu i jedni i drugi bili Srbi, ali, kao što je dobro poznato, u različitim ulogama. Aćimovićevi žandari bili su u službi zaštitnika okupatora, a Žikica i drugovi u službi antifašističkog narodnooslobodilačkog pokreta. Taj pokret, predvođen Komunističkom partijom i Josipom Brozom Titom, na samom početku iste godine pokazao je spremnost da se bori do konačnog oslobođenja zemlje.
Odlučnost i upornost bile su glavne odlike narodnooslobodilačkog antifašističkog pokreta u svim etapama četvorogodišnje borbe. I u onim najtežim i kritičnim trenucima rukovodstva, borci u jedinicama, ilegalci i simpatizeri izdržali su sve napore, često uz velike žrtve i stradanja, i uspeli da stignu do poslednje i završne faze u borbi za slobodnu Srbiju, Beograd i Jugoslaviju. Sve to ne bi bilo moguće bez presudne podrške naroda.
Najteže je bilo krajem 1941. i skoro cele 1942. godine. Pod žestokim udarima i represalijama ojačanih okupatorskih snaga koje su višestruko prevazilazile broj oslobodilačkih odreda, i kada su četnici Draže Mihailovića u potpunosti prešli na stranu okupatora napuštajući borbene položaje kod Kraljeva i Čačka, došlo je do opadanja ustaničkog raspoloženja i borbene spremnosti. Može se samo zamisliti kakav su šok doživeli građani Kragujevca i okoline kada su svojim očima videli kako đake, profesore i obične ljude ne hapse samo Nemci, nego to čine Ljotićevi i Nedićevi vojnici i agenti. Ista sudbina zadesila je i građane Kraljeva samo nekoliko dana kasnije, kada je pet hiljada njegovih građana streljano u krugu Fabrike vagona. Vreme posle razbijanja Užičke republike krajem 1941. godine i tokom većeg dela 1942. bilo je vreme velikih zločina i terora koji su vršili okupator i njegovi domaći pomagači.
Međutim, ni tada Srbija nije bila bez partizanskih odreda. Za okupatora ona nikada nije bila mirno i bezbedno područje. Skoro u svim delovima Srbije održali su se i postepeno jačali odredi Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Već 1943. godine, zahvaljujući upornom radu sa građanima i spremnosti njegovih pripadnika da izdrže najteža iskušenja, Narodnooslobodilački pokret je u stalnom usponu, a antifašistički otpor i borba u zamahu. Tada je, kao što je poznato, formirano više novih odreda i brigada, a 1944. godine na jugu Srbije osnovano je pet divizija. Većina njih učestvovala je u konačnim bitkama za oslobođenje Srbije, Beograda i Jugoslavije.
Poslednji pokušaj da se zaustavi dalje širenje narodnooslobodilačkog pokreta u Srbiji nemački okupator učinio je u leto 1944. godine. Tada je u poznatoj Topličko-jablaničkoj

operaciji angažovao oko 40 hiljada vojnika – Nemaca, Bugara, nedićevaca, ljotićevaca i četnika Draže Mihailovića. Raspored svojih snaga okupator je izveo na liniji Leskovac – Niš –Prokuplje – Blace – Brus – Kuršumlija, do granice sa Kosovom. Na desnom krilu tog polukružnog fronta raspoređene su četničke jedinice od oko deset hiljada pripadnika IV grupe jurišnih korpusa, pod komandom istaknutog Mihailovićevog komandanta Dragoslava Račića. Bilo je to tokom jula i avgusta 1944. godine, kada su i najneupućeniji posmatrači situacije videli da fašistička Nemačka definitivno gubi rat. Samo Draža Mihailović i njegovi stratezi trudili su se da odlože poraz hitlerovske Nemačke. Snažnim otporom divizija na jugu Srbije i intervencijom Operativne grupe divizija NOV i POJ pod komandom Peka Dapčevića razbijene su snage okupatora i domaćih pomagača. Pet srpskih divizija sa juga Srbije, zajedno sa divizijama koje su prešle Ibar i na Kopaoniku do nogu razbile Račićeve jurišne korpuse, nastavilo je da u teškim bitkama oslobađa jedan za
		Najteže je bilo krajem 1941. i skoro cele 1942. godine. Pod žestokim udarima i represalijama ojačanih okupatorskih snaga koje su višestruko prevazilazile broj oslobodilačkih odreda, i kada su četnici Draže Mihailovića u potpunosti prešli na stranu okupatora napuštajući borbene položaje kod Kraljeva i Čačka, došlo je do opadanja ustaničkog raspoloženja i borbene spremnosti

drugim – sve gradove Srbije. Ove divizije su 14. oktobra 1944. godine stigle nadomak Beograda i postrojile se, zajedno sa Crvenom armijom, za poslednji juriš na utvrđene položaje okupatora u Beogradu.
To su nepobitne istorijske činjenice koje odlučno demantuju izmišljotine i laži o nekakvoj »Dražinoj Srbiji«, a takođe i priče da su Srbiju i Beograd oslobodile samo trupe Crvene armije i partizanske jedinice koje su došle iz drugih krajeva Jugoslavije.
Takve priče su deo organizovane kampanje koja se poslednjih deset i više godina vodi da bi se izvršila revizija i prekrajanje davno potvrđenih, proverenih i verodostojnih podataka. U toj kampanji ističu se pojedini političari i njihovi istoričari, ne birajući sredstva da proture svoju verziju istorijskih zbivanja. Možemo se nadati da će u budućnosti istorijska nauka objektivno i sa više profesionalne odgovornosti oceniti značaj narodnooslobodilačke borbe i značaj oslobođenja Srbije, Beograda i Jugoslavije. Danas, nažalost, neki istoričari i političari svojom jednostranošću i ideološkom ostrašćenošću podsećaju na antikomunističku histeriju iz vremena nacifašizma i antipartizanske propagande nedićevaca i ljotićevaca.
Na kraju, ne treba zaboraviti da oslobođenjem Beograda i Srbije, a potom i cele Jugoslavije, ne samo što su iz zemlje proterani fašistički okupator i njegovi pomagači, već je stvorena nova država kao rezultat pobede antifašističkog pokreta. U njoj su i Beograd i Srbija ostvarili veliki napredak u svim oblastima života. To je ono vreme kada je svet zbog svega toga prihvatao, uvažavao i dostojno se odnosio prema svakom našem građaninu.

	Radovan Pantović

Autor je predsednik Saveza antifašista Srbije i borac NOB od 1941. godine