Republika - Glasilo gradjanskog samooslobadjanja

Blaženi Avgustin je poslednji veliki mislilac Antike koji je vaspostavio hrišćansku dogmatiku i kojem je sudbina dodelila da bude svedok i očevidac kraja večnoga Rima - kada su Vandali 410. razorili i spalili stari Rim koji umesto mača uzeo krst u ruke - i ostao večni Grad. Za savremenike sam Avgustin sačuvao je nespokojna pitanja koje su mu žitelji večnoga Grada - postavljali - stajao je Grad kao simbol civilizacije dok smo se mi molili našim paganskim bogovima, a sada - to je početak V veka s novim svemogućim Bogom on ode u prah i pepeo. Na zidinama Koloseuma pasu koze. To nas Bog kažnjava - bio je odgovor Avgustinov - i bolje je "biti bičevan nego ostati proklet van milosti božje".

I njegovo delo O laži koje imamo u ruci zahvaljujući lepom prevodu Sinana Gudževića, jedno je u ogromnom opusu mislioca koji stvara Crkvu vojujuću - ecclesia militans - koja objavljuje konačnu istinu i u kojoj laži nema mesta. Učeni retor piše ovo delo kao da u Antici prethodnika nije bilo među velikim filozofima. Moto je naglasio sam - "A riječi su stvorene ne zato da bi se pomoću njih međusobno varali, već da bi jedni drugima pomoću njih prenosili svoje misli. A riječi koristiti za varanje, a ne za što su stvorene, grijeh je". Čovek ne treba da bude res - stvar koja govori već persona odnosno slobodna ličnost. Da li je tako bilo s Crkvom i u Crkvi katoličkoj o tome govori dijalektika sjajnog postupka dokazivanja kojom je veliki mislilac uistinu suvereno vladao. Jedno veliko iskušenje sam je priredio sebi - i nama - tumačeći laž i istinu u Svetom pismu starog i novog zaveta odakle jedino u ovom delu i uzima primere koji i danas kao problemi stoje pred Crkvom i u Crkvi. Biblijski Lot nije govorio istinu - ponudio je svoje kćeri siledžijama koji su hteli da napastuju anđele božje koji su bili gosti u domu njegovom - i time je stekao milost božju i ostao pravednik. Nisu istinu rekle ni babice u Egiptu kada su davale podatke o rođenoj jevrejskoj deci i ona su ostala pošteđena od faraona. Nisu pogubljena. Svojim učenjem o predestinaciji i milosti koja stoji iznad svega - Avgustin misli na hrišćanskog Boga Isusa iz Nazareta - koje logički besprekorno razvija Avgustin je pokrivao ono - a to je laž - čega u Crkvi ne može biti. Neće mnogo čitalac razumeti iz Avgustina ako makar na čas zanemari jednog njegovog savremenika iz trenutka civilizacije na umoru i rađanja nove hrišćanske čiji simbol je krst u ruci rimskog prvosveštenika odnosno pape u Rimu. To je bio crkveni otac Pelagije čiji spisi govore o sociologu i komunisti u modernom smislu reči - koliko god to delovalo čudno. Nasuprot Avgustinu, Pelagije je tvrdio da istočnog greha nema - greha koji ističe i prenosi se na ljude direktno od Adama i Eve - jer je čovek stvoren kao ličnost i bačen u istoriju.

Po Avgustinu istorija i čovek u njoj su u božjim rukama i čovek nije u stanju ništa da uradi već jedino da se ropski pokorava. Pelagijeva analiza istorijskih zbivanja u V veku - posebno njegovo učenje o slobodi volje ljudske ličnosti i posebno njegovo učenje o klasnoj borbi u istoriji - su sušta suštinske suprotnosti i - to je važno imati na umu - jedan se ne može čitati bez drugog odnosno bez ove njihove istorijske polemike. No Avgustin je blaženi i svetac pod oreolom a Pelagije je odbačen kao "jeretik" i najstrožije osuđen kao otpadnik. Čovek je - po Pelagiju - "pozvan da se u potpunosti i sam realizuje u istoriji". U toj polemici nije bilo pobednika ali ona u isto vreme svedoči da je već u V veku antropolgija ugrožavala teologiju. To traje do danas i otvoreno je pitanje. Crkva je sudila i jednom i drugom od ovih otaca i učitelja - jedan je svetac a drugi jeretik - ali to ne umanjuje njihov značaj u vremenu V veka koje je na neki način slično vremenu našem. To priznaju i najveći teolozi.
Neki teolozi problem vide kao revoluciju i kontrarevoluciju u Crkvi - kako i glasi naslov jedne rasprave na ovu temu.
Još jedno mesto iz Avgustina valja pomenuti - "Vjerujem da se griješi bezopasnije nego što se griješi iz pretjerane ljubavi prema istini i iz pretjerane odbojnosti prema laži". Laž nije na spasenje ili se laže svuda "time što se samo negdje odškrine prozor da kroz njega prođe makar i tako nazvana uslužna laž". Tako se odustaje od cijelog nauka istine". I najmanja laž je greh jer "zatvara pristup istini". Ova dijalektika uistinu nadilazi sve zamke koje nam laž podmeće a na njima se ne grade ni sudbina ljudska ni čovekov svet - i u Crkvi i u društvu. Sjajno urađen sistem beležaka - tumačenja posebna je vrednost ovog dela i ovog prevoda s latinskog.
Nije stoga preterano reći da je ovo delo Sinana Gudževića uistinu veliki kulturni događaj trajnog značaja.