O postmodernoj
demografiji
Demografija
i sociologija: Veza ili sinteza
Obimna studija Mirjane Bobić, pod nazivom
Demografija
i sociologija: Veza ili sinteza, u izdanju
Službenog glasnika iz Beograda (2007), značajan
je doprinos ne samo izdavačkoj produkciji iz oblasti
demografije, već i produkciji iz oblasti sociologije,
istorije, ekologije, medicine, te bioetike. Knjigu
čine predgovor, uvod (
Socijalna demografija;
Postmoderna demografija kao »interdisciplina«),
deset poglavlja (
Predmet i metod socijalne
demografije,
Iz istorije demografske
misli (Maltus i Marks),
Prirodno kretanje
stanovništva,
Mortalitet,
Mehaničko
kretanje stanovništva (migracije),
Porast stanovništva,
Savremene teorije
demografske tranzicije,
Strukture stanovništva,
Asocijacije stanovništva, te
Politike
prema stanovništvu), i najzad, zaključna
razmatranja. Prema rečima autorke, knjiga je namenjena
raznovrsnoj čitalačkoj publici – od studenata
filozofskog i drugih humanističkih fakulteta,
te studenata biološko-medicinske orijentacije,
preko stručnjaka iz oblasti demografije, populacione
politike i prakse, socijalne zaštite, pa do istraživača
i naučnika koji plediraju za interaktivan pristup
kroz timski rad u traganju za relevantnim teorijskim
okvirom, naučnim objašnjenjima i raznim društvenim
strategijama i planovima akcija. U studiji su
obrađena tri osnovna
demografska procesa
– rađanje, umiranje i migracije, zatim
demografske
strukture – starosno-polna, bračna, ekonomske,
kulturno-antropološke; izložene su
tradicionalne
demografske teorije – Maltusova teorija i
Marksova shvatanja problema stanovništva, kao
i
savremene teorije demografske tranzicije.
Svako poglavlje ove sadržajne i inspirativne studije
obogaćeno je primerima za vežbu, odnosno savladavanje
gradiva, kao i obimnom najsavremenijom referentnom
literaturom. Kako autorka upućuje, u knjizi se
zastupa ideja
socijalne demografije,
odnosno
kvalitativne,
humanističke
i primenjene demografije, to jest društvene
i humanističke nauke koja može i treba da bude
polje susreta timova stručnjaka različitih
profila, odnosno poziva i obrazovanja. Shodno
pomenutoj koncepciji
socijalne demografije
koja proizlazi kako iz postmodernističkog talasa
sveobuhvatnog preispitivanja i dekonstrukcije
znanja, teorijskih paradigmi, granica nauka i
pojedinih disciplina, tako i iz same potrebe da
se demografija nadogradi u skladu sa humanističkim
ciljevima šireg obrazovanja, autorka predlaže
da se u demografiju uvede
teorijsko-konceptualni
okvir interdisciplinarnog karaktera i
nova
metodologija u prikupljanju iskustvene evidencije,
odnosno metodološka komplementarnost u smislu
kombinovanja kvantitativnih i kvalitativnih istraživačkih
pristupa. Imajući na umu da je postmoderno naučno
znanje više usmereno ka tumačenju i interpretaciji
konteksta ponašanja individua i grupa, lokalnih
struktura, akcija, aktera, promena, strategija,
umesto ka otkrivanju univerzalnih zakonitosti
i apstrakcija o globalnom, autorka navodi konkretne
primere uspešnih naučnih prodora i novih uvida
postmoderne,
interdisciplinarne demografije
iz novije demografske literature (kontekstualno
značenje dečjeg mortaliteta u jednoj siromašnoj
brazilskoj oblasti, antropološko-feministička
interpretacija neplodnosti u Egiptu i paradigma
»materične porodice« i podregistracija smrtnosti
devojčica u Kini). Autorka smatra da bilo koja
činjenica života, odnosno društveno i
demografsko ponašanje – na primer, partnerstvo,
sklapanje braka i formiranje porodice, odrastanje
dece, razvod, migracije, starenje, umiranje, koje
je moderna demografija posmatrala kao masovne
pojave, strukture i procese, u
postmodernoj
demografiji poprimaju, kroz nova tumačenja,
bogatije sadržaje i značenja.
Najzad, pomenimo i značaj ove studije kako u kontekstu
formiranja
bioetičke arene, a o čemu
je bilo reči u prethodnim brojevima
Republike,
tako i u započetom procesu
bioetičke edukacije
u Srbiji. Naime, kako se u studiji zastupa ideja
socijalne demografije, odnosno
postmoderne
demografije koja može i treba da bude
polje
susreta timova stručnjaka različitih profila,
odnosno poziva i obrazovanja, sasvim je prirodno
da ova koncepcija korespondira sa paradigmom
integrativne
bioetike kao projektom koji u sebe uključuje
veliki broj različitih disciplina, od medicine,
ekologije i uopšte prirodnih nauka, do filozofije,
humanističkih nauka, etike, ali i teologije, prava,
ekonomije, politike itd., a u cilju uspostavljanja
jednog novog teorijskog i praktičnog tretiranja
sveta života, to jest
biosa.
Zato ova studija jeste značajno štivo i za sve
naučnike i istraživače različitih profila koji
u svom fokusu istraživanja imaju i demografske
aspekte brojnih bioetičkih tema.
