Početna stana
 
 
 
     

 

Jezici spajanja ili jezici razdvajanja

Lingvisti, sociolingvisti, ali i oni koji se bave politikom, pod uslovom da im je francuski jezik blizak, mogli bi da se odaju »uživanju u tekstu« jedne pomalo neobične knjige o dva jezička slučaja – jednog sa krajnjeg severa Evrope (finskog) i drugog na njenom jugu (Balkan, odnosno Vojvodina). Reč je o knjizi Constitution nationale et integration multilingue en Europe (u mogućem prevodu Nastanak nacije i višejezička integracija u Evropi), čiji su autori lingvista Žan Leo Leonar, profesor finskog i estonskog jezika na Pariskom univerzitetu III, i Ksenija Đorđević, sociolingvistkinja sa Univerziteta u Monpeljeu, koja se bavi lingvističkim pitanjima u istočnoj Evropi, posebno u Srbiji.
Oba autora su u svojim proučavanjima primenila savremene lingvističke metode u karakterizaciji određenih istorijskih i lingvističkih perioda da bi, kako kažu, na filigranski način analizirali jezičke pojave u svetlu koncepta integracije i interkulturalne situacije, modalitete i okvire integracije, institucionalne intervencije radi unapređenja statusa jezika
i razgraničavanje jezika i nacionalnih skupina. Integracija je, uostalom, i ideja vodilja ove knjige. Treba reći da pojam integracije vide u drugačijem značenju od onog koje mu se pridaje u aktuelnom političkom smislu, podrazumevajući pod njim dinamičku kategoriju pluralističke integracije koja funkcioniše u sistemu separacije, segregacije i asimilacije.
Vojvođanski slučaj koji nas ovde interesuje zbog nas samih pokazuje kako pluralističke
 
forme mogu da predstavljaju zdravu alternativu asimilaciji, ističe Ksenija Đorđević. Separacionistički pluralizam (ne i separatistički) ove autonomne regije je utoliko interesantan koliko i neočekivan, s obzirom na to da je situiran u hegemonistički kontekst (austrougarsko carstvo) koji je produžen u jugoslovenskoj federaciji i koji je odoleo dezintegrativnim pritiscima ultranacionalističkog režima Slobodana Miloševića, tako da vojvođanski pluralizam danas predstavlja miroljubivu alternativu u jednom od najnestabilnijih delova Balkana, što nije manji paradoks, zaključuje autorka. Ksenija Đorđević proučava položaj mađarskog, rumunskog, slovačkog i rusinskog jezika u gradovima kao što su Novi Sad i Subotica, Vršac i Ruski Krstur i definiše da je Vojvodina interesuje kao slučaj »pluralističke integracije koja funkcioniše u režimu relativne fragmentisane separacije, bez formalne segregacije jezika i bez institucionalne asimilacije, zahvaljujući režimu autonomije«. Ona je lično proučavala konkretne lingvističke situacije mladih, ali se oslanja i na ovdašnja istraživanja i zvanične dokumente o položaju manjina. Autorka posebno ističe vrednost multilingvizma koji se održao uprkos pritiscima i hegemonijama, i taj otpor ljudi i uzajamno uvažavanje istorije za nju predstavljaju vrednost u evropskim razmerama. Na osnovu stavova mladih koji pripadaju školskom uzrastu i uzimajući drugi reper kao što je medijska situacija, Ksenija Đorđević zaključuje da su mladi široko razvili lingvistički pluralizam i da na jednak način praktikuju mono i bilingvizam na javnim mestima, za razliku od jake separacije u sredinama kao što su kuća, susedstvo, sela. To Đorđevićevu navodi na zaključak o diverzifikaciji mreže sagovornika i postojanju procesa asimilacije koji je u toku. Autorka ukazuje na to da treba sačuvati jezike manjina kako bi se izbegla njihova asimilacija i tenzije i konflikti na jezičkoj osnovi. Vredi u tom kontekstu istaći još jedan njen zaključak o problemu o kojem se ovde malo razmišlja, a to je da ova sociokulturna raznolikost predstavlja dragocen potencijal na prekograničnom tržištu na vratima zemalja centralne Evrope koja se već integrisala u Evropsku uniju, ako što su Mađarska, Slovačka i Rumunija.
U finskom slučaju autor Žan Leo Leonar otvara problem emancipacije finskog jezika i zamene režima integracije pluralističkom separacijom nasuprot režimima segregacije i asimilacije u kojima se finski jezik nalazio u odnosu na švedski i ruski jezik tokom istorije od 1150. do 1917. godine. Današnja situacija sa manjinskim švedskim jezikom u Finskoj je takva da se o njoj može govoriti kao o »asimilacionističkom pluralizmu« ili »asimilaciji na pluralistički način«. Autor zaključuje da između četiri režima (asimilacija, segregacija, separacija i pluralizam), pluralizam ima najviše aduta za normalizaciju odnosa među različitim članovima društva. On zaključuje da finski slučaj poziva na razmišljanje o tome da pluralistički režimi, za razliku od segregacijskih i separatističkih, raspolažu resursima za adaptaciju, kojih su se odrekle asimilacionističke države, jer je pluralizam »vektor inovacija i promena«.
Knjigu je izdao francuski l’Harmattan, izdavač u čijoj ediciji Sociolingvistika objavljuju najugledniji autori.
  O. R.
 
1-31. 01. 2009.
     


Danas

 
 
 
 
Copyright © 1996-2009