Jezici spajanja
ili jezici razdvajanja
Lingvisti, sociolingvisti, ali i oni koji se bave
politikom, pod uslovom da im je francuski jezik
blizak, mogli bi da se odaju »uživanju u tekstu«
jedne pomalo neobične knjige o dva jezička slučaja
– jednog sa krajnjeg severa Evrope (finskog) i
drugog na njenom jugu (Balkan, odnosno Vojvodina).
Reč je o knjizi
Constitution nationale et
integration multilingue en Europe (u mogućem
prevodu Nastanak nacije i višejezička integracija
u Evropi), čiji su autori lingvista Žan Leo Leonar,
profesor finskog i estonskog jezika na Pariskom
univerzitetu III, i Ksenija Đorđević, sociolingvistkinja
sa Univerziteta u Monpeljeu, koja se bavi lingvističkim
pitanjima u istočnoj Evropi, posebno u Srbiji.
Oba autora su u svojim proučavanjima primenila
savremene lingvističke metode u karakterizaciji
određenih istorijskih i lingvističkih perioda
da bi, kako kažu, na filigranski način analizirali
jezičke pojave u svetlu koncepta integracije i
interkulturalne situacije, modalitete i okvire
integracije, institucionalne intervencije radi
unapređenja statusa jezika
|
i razgraničavanje jezika
i nacionalnih skupina. Integracija je,
uostalom, i ideja vodilja ove knjige.
Treba reći da pojam integracije vide u
drugačijem značenju od onog koje mu se
pridaje u aktuelnom političkom smislu,
podrazumevajući pod njim dinamičku kategoriju
pluralističke integracije koja funkcioniše
u sistemu separacije, segregacije i asimilacije.
Vojvođanski slučaj koji nas ovde interesuje
zbog nas samih pokazuje kako pluralističke
|
|
|
forme mogu da predstavljaju zdravu alternativu
asimilaciji, ističe Ksenija Đorđević. Separacionistički
pluralizam (ne i separatistički) ove autonomne
regije je utoliko interesantan koliko i neočekivan,
s obzirom na to da je situiran u hegemonistički
kontekst (austrougarsko carstvo) koji je produžen
u jugoslovenskoj federaciji i koji je odoleo dezintegrativnim
pritiscima ultranacionalističkog režima Slobodana
Miloševića, tako da vojvođanski pluralizam danas
predstavlja miroljubivu alternativu u jednom od
najnestabilnijih delova Balkana, što nije manji
paradoks, zaključuje autorka. Ksenija Đorđević
proučava položaj mađarskog, rumunskog, slovačkog
i rusinskog jezika u gradovima kao što su Novi
Sad i Subotica, Vršac i Ruski Krstur i definiše
da je Vojvodina interesuje kao slučaj »pluralističke
integracije koja funkcioniše u režimu relativne
fragmentisane separacije, bez formalne segregacije
jezika i bez institucionalne asimilacije, zahvaljujući
režimu autonomije«. Ona je lično proučavala konkretne
lingvističke situacije mladih, ali se oslanja
i na ovdašnja istraživanja i zvanične dokumente
o položaju manjina. Autorka posebno ističe vrednost
multilingvizma koji se održao uprkos pritiscima
i hegemonijama, i taj otpor ljudi i uzajamno uvažavanje
istorije za nju predstavljaju vrednost u evropskim
razmerama. Na osnovu stavova mladih koji pripadaju
školskom uzrastu i uzimajući drugi reper kao što
je medijska situacija, Ksenija Đorđević zaključuje
da su mladi široko razvili lingvistički pluralizam
i da na jednak način praktikuju mono i bilingvizam
na javnim mestima, za razliku od jake separacije
u sredinama kao što su kuća, susedstvo, sela.
To Đorđevićevu navodi na zaključak o diverzifikaciji
mreže sagovornika i postojanju procesa asimilacije
koji je u toku. Autorka ukazuje na to da treba
sačuvati jezike manjina kako bi se izbegla njihova
asimilacija i tenzije i konflikti na jezičkoj
osnovi. Vredi u tom kontekstu istaći još jedan
njen zaključak o problemu o kojem se ovde malo
razmišlja, a to je da ova sociokulturna raznolikost
predstavlja dragocen potencijal na prekograničnom
tržištu na vratima zemalja centralne Evrope koja
se već integrisala u Evropsku uniju, ako što su
Mađarska, Slovačka i Rumunija.
U finskom slučaju autor Žan Leo Leonar otvara
problem emancipacije finskog jezika i zamene režima
integracije pluralističkom separacijom nasuprot
režimima segregacije i asimilacije u kojima se
finski jezik nalazio u odnosu na švedski i ruski
jezik tokom istorije od 1150. do 1917. godine.
Današnja situacija sa manjinskim švedskim jezikom
u Finskoj je takva da se o njoj može govoriti
kao o »asimilacionističkom pluralizmu« ili »asimilaciji
na pluralistički način«. Autor zaključuje da između
četiri režima (asimilacija, segregacija, separacija
i pluralizam), pluralizam ima najviše aduta za
normalizaciju odnosa među različitim članovima
društva. On zaključuje da finski slučaj poziva
na razmišljanje o tome da pluralistički režimi,
za razliku od segregacijskih i separatističkih,
raspolažu resursima za adaptaciju, kojih su se
odrekle asimilacionističke države, jer je pluralizam
»vektor inovacija i promena«.
Knjigu je izdao francuski l’Harmattan, izdavač
u čijoj ediciji Sociolingvistika objavljuju najugledniji
autori.
