Zašto se u Srbiji i danas radikali amnestiraju, a građanske opcije ponovo satanizuju

Uvertira novog totalitarizma

Junski Okrugli sto u Zrenjaninu o političkom ekstremizmu u Srbiji danas bio je samo povod više da se još bolje uoči kako se na ovdašnjoj uzavreloj političkoj sceni malo toga suštinskog izmenilo. Osim, naravno, uloga koje su pojedini "eksperti" i "ugledni analitičari" igrali nekad i sada. A, zapravo, ni tu nema krupnog zaokreta, s tom razlikom što se u jednom periodu - u vreme dok je Zoran Đinđić još bio živ - kritika njegove vlasti, a i ponašanja dela intelektualaca, pre svega građanske provenijencije smatrala opozicionom kritikom, a danas, kada ti isti kritičari zauzimaju vrlo istaknute pozicije u Koštuničinoj naučnoj ili medijskoj nomenklaturi i njegovom uterivanju "prave nacionalne istine", nastupaju s još većim žarom i entuzijazmom.
Skup je, kako smo mogli pročitati, protekao u znaku sveprisutnog (u dužem vremenskom intervalu) beogradskog sociologa Slobodana Antonića, pokušavši (donekle uspevši) da nametne dilemu i svoj odgovor na nju - koji je i čiji to politički ekstremizam u Srbiji danas opasniji: desničarski i radikalski ili levi, građanski. Antonić, Đorđe Vukadinović, Branko Radun, praktično sam vrh prorežimske i desničarske Nove srpske političke misli, kako neko reče, polomiše se da pacifikuju, odnosno normalizuju Srpsku radikalnu stranku, smatrajući da se ona više ne nalazi u "opasnoj zoni političkog ekstremizma". Nasuprot jednom "novom", "levičarskom", "šestooktobarskom" pokretu oličenom u Liberalno-demokratskoj partiji, njenom lideru Čedomiru Jovanoviću, koji, kako kaže Antonić, imaju razvijeniju i koherentniju ideologiju, povremeno odbacuju parlamentarni poredak i demokratiju, čak se zalažu za neki oblik diktature.
Antonić, logično, ne propušta priliku da kao glasnogovornike i najagresivnije zagovornike tog i takvog "opasnog ekstremizma", pored Jovanovića, spomene i svoje "stare dobre znance" list Danas, emisiju "Peščanik" i "montanjarsku modernizacijsku" ideologiju književnika Svetislava Basare. Ako bi se tome pridodali nedavni Ćirjakovićev političko-ogovarački pamflet u NIN-u o ličnosti istoričarke Latinke Perović i njenoj, navodnoj, "tesnoj ideološkoj povezanosti" s ideologijom Čedomira Jovanovića i "šestooktobarskih revolucionara", kao i najnovije lamentiranje o sudbini Srbije i Srba nekadašnjeg "oca nacije" akademika Dobrice Ćosića, posebno deo o ulozi "srpskih liberala nekad i danas", onda se slika upotpunjuje. Nastavlja se jedan vrlo organizovan i sistematičan napad na sve ono što se u srpskoj političkoj i drugoj, pre svega naučnoj i medijskoj javnosti ne uklapa u sliku Koštuničine "nove srpske nacionalne politike". Nameće se, zapravo, zaključak da Srbija danas nema nikakav problem ni s nacionalizmom, ni s opterećenjima (ratnim i ratnozločinačkim) iz bliske prošlosti, ni s antievropskim i nazadnjačkim tendencijama u samom vrhu vladajuće oligarhije i njenim bočnim ideološkim štabovima, još manje s uspostavljenim kontinuitetom sa Miloševićevim strukturama i modelima vladanja, ni s radikalskom rasističkom, demagoškom i populističkom raspojasanošću. Problema ima s onima koji bi da nekakvoj "trećoj", Koštuničinoj Srbiji pretpostave građansku i liberalnu. Drugim (Antonićevim) rečima, iz doba njegove kritike tzv. misionarske inteligencije, oni koji su Srbiji namenili ulogu sluge Atlantskog saveza i koji bi je rado videli pod njenim protektoratom.
Između ove svežije, zrenjaninske, a, bogme, i gotovo svakodnevne priče u (pro)režimskim listovima i na televizijama, koji promovišu i veličaju Koštuničinu ambiciju stvaranja tzv. saborne, koncentracione Srbije, i one Antonićeve "misionarske inteligencije" postoji lako prepoznatljiva veza. Tada je Antonić, u društvu sa svojim kolegama i istomišljenicima iz NSPM bio žestok kritičar Đinđićeve politike (pre atentata, naravno), njegovog nadaleko čuvenog pragmatizma u stvaranju razdora u tzv. demokratskom bloku. Danas je gotovo podjednako ostrašćeni branilac ideologije i načina vladanja Vojislava Koštunice i Demokratske stranke Srbije, njihove sabornosti, zaštitništva državnih i nacionalnih interesa, duhovnog (klerikalnog) preporoda Srbije, jedan od glavnih autora tzv. dobrog ili nacionalizma s ljudskim likom. Protagonista fikcije da Srbija može u modernu i razvijenu Evropu, a da pri tom "zaboravi" na sve što je u prošlosti (a i danas) gurnulo na marginu civilizacije, jednom u potpunu, sada u delimičnu (samo)izolaciju. I po pravilu će na meti biti "mondijalistički pasardani", koji nam "uludo troše dragocenu nacionalnu energiju", obrušavajući se na velikosrpski nacionalizam, konzervativizam, tradicionalizam (crkve, SANU, političke elite), monarhizam, ravnogorstvo, malograđanski moral, necelishodni legalizam... Odvratnost prema nekadašnjem Beogradskom krugu, Helsinškom komitetu za ljudska prava, Yucomu i mnogim drugim institucijama nevladinog sektora, listovima Danas, Vreme, Republika, Helsinška povelja, a zbog nedeljnih uvodnika ovog autora i Politike, B 92 (pre svega, zbog "Peščanika"), preselila se i na angažman poveće grupacije intelektualaca, naučnih radnika, novinara, analitičara poput Nebojše Popova, Mirka Tepavca, Dragoša Ivanovića, Miše Stanisavljevića, Obrada Savića, Mihalja Ramača, Petra Lukovića, Gordane Logar, Nataše Odalović, Ivana Torova, Teofila Pančića, Stjepana Gredelja, Sonje Biserko, Olivere Milosavljević, Latinke Perović... Dakle, grupacije koja je, kako i sam autor ovog pamfleta priznaje, odigrala važnu ulogu u vreme bujanja Miloševićevog nacionalizma, ali koja već 2000. godine, nakon odlaska vlastodršca, nije shvatila suštinu promena. Pre svega, da Voja nije isto što i Sloba, odnosno da je potrebno da se sve relevantne političke snage okupe oko jedne nacionalne ili državne ideje, ma kakva ona bila i ma koliko ličila na one iz Miloševićevog vremena. Akterima liberalne građanske Srbije spočitava se da su evoluciju zamenili revolucijom, da u prvi plan izbijaju jakobinci, "glavoseče", nasuprot "mirotvorcima" i "demokratskim nacionalistima".
Danas, kada Nova srpska politička misao jača kao ideološki centar, koji objašnjava suštinu politike Koštuničine sabornosti, a njeni glavni protagonisti Slobodan Antonić i Đorđe Vukadinović preuzimaju važne uloge dobro plaćenih članova upravnih odbora "Politike PNM" i "Politike a. d." i postaju vodeći kolumnisti sada već dovoljno "nacionalne" Politike, i njihova agresivnost, povremeno i beskrupuloznost prema političkim neistomišljenicima poprima alarmantne dimenzije. Očitava se prvenstveno u nameri da dokažu kako se njihovom ideološkom idolu Koštunici ne mogu desiti "fenomeni" iz Đinđićevog razdoblja i manira vladanja. U jednom intervjuu Srpskoj reči, nekako u isto vreme kada je preko Vremena lansirao svoj "naučni" rad o misionarskoj inteligenciji, Antonić doslovce kaže i sledeće:
"Ali, zbog toga, mi izgleda ne želimo da vidimo mnogobrojne manifestacije jednog autoritarizma koji nije miloševićevski grub i očigledan, ali je isto tako opasan. Ne želimo da vidimo da je Đinđić skupštinu sveo na glasačku mašinu. Da je moć koncentrisao u nekakvom 'kolegijumu vlade'. Da je preuzeo Miloševićev policijsko-špijunski aparat i stavio ga u svoju službu. Da bezobzirno širi svoje pipke u medijima. Da u svim društvenim ustanovama stvara klijentističku mrežu lične odanosti..."
Tako je, kaže Antonić, radio Đinđić, a kako to čini Koštunica? On jeste umereni "dobri" nacionalista, vlast mu nije preča od svega drugog, njegova politika je sabornost i duhovna preobrazba, njemu su radikali samo povremeno "nestašna deca" koja se mogu umiriti; po njemu, Srbija može u Evropu, ali ne i po cenu da klekne na kolena. On će Hag prebaciti sa devete na prvu rupu svirale, ali se neće odreći "patriotskih ratnih zasluga heroja". To je politika koja teži da Srbiju pomiri na nacionalnoj ideji, pa će u tom smislu biti apsolutno konsekventan i neće prezati od toga da uđe u konflikt sa svima sa kojima je imao stanovite probleme i sam Milošević.
Prepreke su jedino "ekstremisti" koji njegovu "nacionalnu ideju" tumače drugačije, kao pokušaj da se, bez konkretne napredne vizije, vraćanjem na konzervativne i poodavno prevaziđene ideje, Srbija zaustavi ili bar uspori njen odlazak u razvijeni i demokratski svet. Prepreke su, dakle, LDP, SDU, 5. oktobar, povremeno DS, Nenad Čanak, Latinka Perović, novinari i publicisti koji misle svojom glavom, svi oni koji su apsolutno sigurni da se Srbija ponovo uvlači u zonu svojevrsnog totalitarnog načina mišljenja. Možda ne toliko grub kao u vreme kada je upravo taj nacionalizam ustoličio Miloševića za neprikosnovenog gospodara, ali dovoljno uporan i sistematičan da štete po Srbiju ne budu mnogo manje nego pre 5.oktobra 2000. godine.