Početna stana
 
 
 
   

Saopštenje za javnost

SVEST O KULTURNIM DOBRIMA I
KULTURNOM IDENTITETU

Veoma često u profanim dijalozima, a nekada i u oficijelnim razgovorima ljudi govore o kulturi ne sagledavajući širinu i kompleksnost ovog pojma. Ma koliko ga površno razumeli svi su saglasni da je kultura vezivno tkivo, involvirano u sve segmente ljudskog postojanja.

U tom kontekstu bilo bi očekivano da svaka ljudska zajednica investira u unapređenje i očuvanje kulturnih dobara i tradicije kao temelja identiteta i kontinuiteta kulture u koju se ugrađuju duhovna , materijalna, tehnička i tehnološka znanja. Kod građana Srbije, koji su uvek spremni da potvrde da su ponosni na svoju kulturu i tradiciju, često se potvrđuje da je verbalna ekspresivnost jedina aktivnost uložena u očuvanje kulturnih dobara i unapre­đenje razvoja svesti o suštini kulture. Kao ilustracije ovakvog stava građana mogu da posluže nedavna događanja u Vršcu, vezana za odnos prema kul­turnom nasleđu. U Vršcu se nalazi Vladičanski dvor, impozantno i reprezentativno barokno zdanje, sazidano 1763. godine. U prizemlju dvora je smeštena pridvorna kapela, koja predstavlja raritet u sakralnom graditeljstvu baroka, jer ima zidani ikonostas. Ikone na ikonostasu je radio poznati vršački slikar i ikonopisac, Nikola Nešković, nama Vrščanima značajan i po tome što je bio deda po majci, velikana srpske kulture Jovana Sterije Popovića. Kompleks Vladičanskog dvora je označen kao nepokretno kul­turno dobro od velikog značaja u Centralnom regis­tru Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture.(CK 1425) Njegov status i arhitektonska celo­vitost nisu imali nikakvog značaja za banatskog vla­diku Nikanora, koji je dao nalog da se originalne podne mermerne ploče zamene jeftinim, kera­mičkim pločicama i da se carske dveri sa ikonostasa uklone, i na njihovo mesto postave vrata od panel ploča na koja su nalepljeni papirni posteri sa likom Bogorodice i Isusa. Varvarstvo i vandalizam vladike Nikanora su se posebno pokazali u svojoj destruktivnosti kod devastacije enterijera Saborne crkve Svetog Nikole u Vršcu. Sagrađena 1785. godine no­sila je osnovne odlike baroknog stila koji je vladao u sakralnom graditeljstvu u ovim delovima Aus­trijskog carstva. Prateći lične estetske vrednosti uz osećanja animoziteta i neprihvatanja prema svemu što se ne uklapa u njegovu ideologizovanu i dogmatizovanu mentalnu matricu, vladika je najpre odlučio da se originalne keramičke pločice zamene mer­mernim pločama visokog sjaja i različitih boja. Posle toga je izbacio deo drvenog mobilijara i prema svojim zamislima „restaurirao“ ikonostas. Kitnjasti, barokni ikonostas sa pet redova ikona koje su povezivali bogati, u drvetu rezbareni i pozlaćeni detalji sa floralnim i astralnim motivima rađen je istovremeno sa crkvom i kao celina su predstavljali deo kulturnog identiteta i istorijskog pamćenja. Ikone na ikonostasu je radio Pavel Đurković, a rezbarske radove Aksentje Marković. Po vladikinom nalogu sa ikonostasa je poskidana sva drvena pozlaćena dekoracija, sklonjena su dva gornja reda ikona i zame­njene carske dveri. Ikone su pričvršćene velikim metalnim zavrtnjima na panel ploče i ofarbane bronzanom bojom, a umesto carskih dveri, kao i u dvorskoj kapeli, postavljena su vrata od panel ploča preko kojih su nalepljeni papirni fototapeti. Paradigmu odnosa vladike i sveštenika prema crkvi predstavlja ogromna metalna cev velikog promera, postavljena uz fasadu crkve umesto dimnjaka, iz koje suklja dim, a čađ boji u crno fasadu u okolini cevi. Vladika je svoj zločinački naum sproveo neometano. Crkva nije označena kao kulturno dobro u registru Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Pančevu, pa su stručnjaci zavoda mogli samo da apeluju na vladiku da prestane sa svojim rušilačkim pohodom. Lokalnu samoupravu i većinu građana nije zanimalo šta se u crkvi događa.

Jedan čovek je odlučio da promeni izgled zdanja koje je dve stotine trideset godina predstavljalo simbol verske tradicije ovdašnjih pravoslavnih vernika. Niko se nije pobunio, što može da mu predstavlja pokretački motiv da nastavi, da, prema sopstvenoj estetici usklađuje izglede i drugih banatskih crkava, rađenih u baroknom stilu. Ako lična neu­vi­đavnost, neznanje, agresivnost i destruktivnost banatskog vladike mogu da unište kulturno dobro jednog grada, onda je kultura ništavni deo zajedničkog identiteta građana Vršca. Možda će „vršački kulturni model“ da posluži državnim institucijama za zaštitu spomenika kulture da pronađu efi­kasnije mehaniz­me delovanja protiv necivili­zovanih pojedinaca, a kod građana da pokrene razmišljanja o suštini i sa­držaju sopstvenog iden­titeta. Možda se ništa neće dogoditi jer su floskulu „Da je Crkva institucija sa najvećom podrškom u narodu“ lansirali bahati primitivci iz te iste organizacije podržani istim takvim predstavnicima civilne vlasti. To su naša stvarnost i naše kulturne vrednosti.

Vršac, juna 2015
Predsednik Udruženja građana "Za bolji Vršac"
Dragica Stanojlović

     
1. jul - 31. avgust 2015.
Danas

Povežite se

 
 
 
 
 
 
Copyright © 1996-2015