ODNOS PREMA ČETNIŠTVU NIJE IDEOLOŠKO PITANJE
Ono što jasno i nedvosmisleno razlikuje partizanski od ravnogorsko-četničkog pokreta jesu dve ključne činjenice: partizanski pokret je generalno imao antifašistički i oslobodilački karakter, a četnički nije.
Tema rubrike Ogled u ovom broju Republike nije izabrana slučajno; naime, nakon što je Skupština Srbije, na predlog vlade Vojislava Koštunice 2006 godine (a uz saglasnost i nekih demokratski orijentisanih stranaka) usvojila žalosni zakon kojim se pripadnici tzv. ravnogorskog pokreta izjednačavaju u pravima sa pripadnicima partizanskog pokreta, pitanje je dana kada će sudovi ove zemlje, postupajući po zahtevu grupe istaknutih istoričara nacionalističke provinijencije, pravno rehabilitovati komandanta četničkog pokreta Dražu Mihailovića. U Ogledu je argumentovana pravna neosnovanost eventualne rehabilitacije generala Mihailovića, u ovom kratkom tekstu, osvrnućemo se na neprihvatljivost takve odluke sa moralnog i političkog stanovišta koje će štetiti evropskoj Srbiji i njenim odnosima sa susedima. Postoji danas, pod jakim medijskim pritiskom, mišljenje i kod nacionalno neostrašćenih ljudi, da je pitanje odnosa prema četništvu zapravo puko ideološko pitanje. Tobože, i jedni i drugi su se borili za vlast, pobedili su partizani i, shodno svojoj ideologiji i moći koju vlast pruža, opanjkali i stigmatizovali četnike i samog Mihailovića. Tim pre što su i partizani oslobodivši zemlju počinili niz neoprostivih zločina ne samo prema svojim ideološkim neprijateljima nego i prema nedužnim civilima, a što je dugo bilo prikrivano.
Međutim, ono što jasno i nedvosmisleno razlikuje partizanski od ravnogorsko-četničkog pokreta jesu dve ključne činjenice: partizanski pokret je generalno imao antifašistički i oslobodilački karakter što je dokazano ne samo u toku rata, već i nakon njega kada su ga priznali i zapadni saveznici, a ne samo ideološki prijatelj SSSR, a sve je to pretočeno opštim i nedvosmislenim priznanjem nove države i njenim učlanjenjem u OUN. Četništvo, međutim, ne samo da nije imalo oslobodilačku ulogu tokom Drugog svetskog rata, već je isprva prikriveno, a od 1943. godine i otvoreno stupilo u borbu protiv antifašističkih snaga u sadejstvu sa nacifašističkim okupatorima Nemcima i Italijanima. Pravdalo je tu svoju borbu protiv partizana „borbom protiv komunizma kao zle kobi srpskog naroda“. Koliko su daleko išli u kolaboraciji svedoči i činjenica da su definitivno izgubili svako poverenje svetske antifašističke koalicije. Čerčilu se svakako ne može pripisati ljubav prema komunizmu kad je kralju Petru Drugom otvoreno rekao da se, ako uopšte želi da sačuva uzdrmani presto, mora odreći Draže Mihailovića jer on ne samo da se ne bori protiv nacifašističkih okupatora nego sa njima i sarađuje. Kad je njegov komandant u Crnoj Gori Pavle Đurišić u maju 1944. godine odlikovan za „borbene zasluge“ Hitlerovim gvozdenim krstom, kap strpljenja zapadnih saveznika je prelila čašu. I kralj je 29. avgusta 1944. bio prinuđen da se javno odrekne Draže i prikloni autentičnim borcima protiv okupatora.
Četnički pokret nije imao jasnu ideologiju, iako se s početka zalagao za očuvanje monarhije. Docnije je pokret ogrezao u zločinu ne samo prema zarobljenim partizanskim borcima nego i prema civilnom stanovništvu. a njegovi borci umesto u bitke za oslobođenje zemlje, vodili su „okršaje“ sa snašama uz rakiju i gibanicu, pa ih je narod prozvao „gibaničarima“.
Kod partizana ideologija (antifašizam, oslobođenje zemlje i promena društvenog poretka) je bila gradivni element pokreta, zločin je bio nuspojava koja se takođe ne može ničim pravdati, a kod četnika stvar je stajala obrnuto: zločin je bio stil, način ponašanja, a borbe protiv okupatora sporadične i to samo tokom jeseni 1941 godine, dok nisu izneverili sporazum koji su postigli sa Titovim partizanima o zajedničkoj borbi. (Npr. početkom decembra 1941. na prevaru su uhvatili istaknutog partizanskog funkcionera Ratka Mitrovića u Čačku, mučili ga nekoliko dana, a onda ga predali Nemcima koji su ga obesili na gradskom trgu). Takvi i slični zločini načinjeni nad antifašistima ih svrstavaju u fašističke saradnike i pomagače. Zaključak je više nego jasan: odnos između partizana i četnika generalno gledano nije nikakvo ideološko pitanje već pitanje odnosa savremenog srpskog društva prema prema slobodi i prema zločinu.
