lija Bašičević ili Ilija Bosilj1 je ratar iz Šida. Završio je četiri razreda osnovne škole. Detinjstvo i mladost provodi kao pastir. Tokom života se bavio zemljoradnjom i stočarstvom. Za vreme Drugog svetskog rata boravi u Beču sa sinovima Dimitrijem i Vojinom. Tamo oboleva od tuberkuloze. Iz zdravstvenih razloga prestaje da radi teške fizičke poslove. Bio je pasionirani čitalac Biblije i brojnih mitoloških tekstova. Počinje da slika 1957. godine u svojoj šezdeset drugoj godini. Radi crteže, slike i slikane objekte. Razvija veoma neuobičajen slikarski »stil« ili »manir« gotovo neiluzionističkog i simboličkog slikarstva. Slikao je slike sa biblijskim motivima – starozavetne scene sa Mojsijem, Nojem i Ilijom Gromovnikom, scene Apokalipse. Takođe je radio na simbolički i alegorijski predočenim temama iz srpskih srednjovekovnih epoha, legendi i mitova. U ciklusu slika Ilijada, imenovanom po slikaru, radio je na tematizacijama svakodnevnog života. Radio je slike sa fantastičnim i letećim stvorenjima. Počinje da izlaže grupno 1962, a samostalno 1963. godine. Izlagao je u Nemačkoj, Holandiji, Francuskoj, Slovačkoj, Italiji, Japanu itd. Legat njegovih slika je poklonjen gradu Šidu pod nazivom Ilijanum. Inicijativa za postavljanje zbirke izvedena je 1970.
Istoričar umetnosti, kustos i umetnik Dimitrije Bašičević Mangelos je stariji sin Ilije Bašičevića. Dimitrije Bašičević je počeo da se, kao kritičar i istoričar umetnosti, bavi

naivnom umetnošću 1952. Pisao je o Generaliću, slikarima i piscima seljacima u Hrvatskoj, o Virijusu, Emeriku Feješu, Ivanu Rabuzinu itd.2 Bio je spoljašnji saradnik Seljačke umjetničke galerije od 1954. godine. Bio je suosnivač Galerije primitivne umjetnosti u Zagrebu 1957. godine. Vodio je Galeriju primitivne umjetnosti od 1962. do 1965. Radio je kao muzejski savetnik do 1982. godine, kada je otišao u penziju. Dimitrije Bašičević je paralelno sa aktivnostima
		Knez-Mihailova ulica, 1907. Muzej grada Beograda

istoričara umetnosti, kustosa i kritičara delovao tajno i javno kao umetnik na zagrebačkoj neoavangardnoj sceni.
Prekid njegovog bavljenja naivom odigrava se tokom javnog sukoba i polemike oko dela Ilije Bosilja, takozvane »afere Bosilj« koja doživljava vrhunac tokom 1964. i 1965, ali traje sve do 1971. Polemika i sukob vodili su se u rasponu od kritika dr Dimitrija Bašičevića, direktora Galerije primitivne umjetnosti, zbog promovisanja slikarskog rada svog oca Ilije Bosilja Bašičevića, do problematizovanja autentičnosti Bosiljevog slikarstva. Iznete su sumnje da Ilija Bosilj nije sam slikao svoja dela, ukazivano je na mogućnosti da je ta dela slikao Dimitrije Bašičević ili, zatim, tvrdilo se da je možda drugi sin, lekar dr Vojin Bašičević, šef odeljenja za TBC Dečje klinike u Novom Sadu, slikao ta dela, a u nekim verzijama je pominjana i maloletna pacijentkinja dr Vojina Bašičevića kao mogući slikar Ilijinih dela. U blažim optužbama se ukazivalo na uticaje koje su sinovi imali na starog narodnog slikara. Većina polemičkih izjava i komentara kretala se oko strukturiranja uloga na hrvatskoj umetničkoj sceni kao izraza političke, nacionalne i ekonomske moći.3 Iza ovog sukoba su se naslućivale moćne i bitne figure ili strukture tadašnjeg umetničkog i političkog života Hrvatske i Jugoslavije: Prosvjetno-kulturno vijeće i Komisija za Gradsku galeriju, Savjet Galerije grada Zagreba,4 direktor Galerije grada Zagreba Božo Bek,5 likovni kritičar Dubravko Horvatić,6 književni istoričar Branimir Donat,7 likovni kritičar Radoslav Putar,8 slikar i akademik Krsto Hegedušić,9 istoričar umetnosti Grgo Gamulin,10 kustoskinja Mirjana Gvozdanović,11 slikar i književnik Miro Glavurtić,12 istoričar književnosti Josip Depolo,13 dr Dimitrije Bašičević14 i dr. Polemike su se odvijale u zagrebačkim i beogradskim dnevnim novinama Vjesnik, Telegram, Polet, Studentski list, Večernje novosti, Svet, Politika, Politika ekspres, Vidici itd. Spektakularnost tog sukoba obeležio je i javni čin slikanja koji je izveo Ilija Bosilj, demonstrirajući svoju sposobnost i umeće. Službenim dopisom15 Komisije za Gradsku galeriju pozvan je Ilija Bašičević da se pojavi pred stručnom komisijom čiji je zadatak bio da utvrdi »autentičnost« njegovog stvaralačkog čina. Komisiju su činili likovni kritičar Matko Meštrović, direktor Muzeja za umjetnost i obrt Zdenko Munk, likovni kritičar Radoslav Putar i inženjer arhitekture Vjenceslav Rihter (Richter). Rad komisije sa slikarom Ilijom Bosiljem odigrao se u stanu dr Dimitrija Bašičevića 18. februara 1965. godine. Komisija je izdala saopštenje: »Zajednička konstatacija o rezultatu uviđaja u proces slikanja Ilije Bosilja«. Dokument glasi:
Na poziv Komisije za Gradsku galeriju Prosvjetno-kulturnog vijeća Skupštine grada Zagreba prisustvovali smo dana 18. februara o. g. u stanu dr Dimitrija Bašičevića u Zagrebu, Freudeureichova 3/I, stvarnom postupku slikanja Ilije Bašičevića Bosilja.
Potpisnici su se ogradili od ovakvog načina provjeravanja autentičnosti autorstva u oblasti slikarstva, no odazvali su se pozivu naslova sa željom da se u korist raščišćavanja situacije oko Gradske galerije primijeni i ta krajnja metoda.
Iako su nakon provedenog uviđaja na poziv predsjedavajućeg u komisiji potpisani diktirali svoje individualne izjave za zapisnik koji je tokom uviđaja vođen, isti smatraju potrebnim da još jednom zauzmu stručni stav i svoju konstataciju formuliraju na slijedeći način: prilikom spomenutog uviđaja, a u vremenu od cca dva sata, Ilija Bašičević Bosilj na osnovi je svojega crteža skice naslikao dio veće figuralne kompozicije. Osim na osnovu neposrednih iskustava prilikom...16 ranije poznatih i sada izloženih radova Ilije Bosilja, mogli smo i ovom prilikom nedvojbeno utvrditi činjenicu da je Ilija Bašičević Bosilj autor djela koja su pod njegovim imenom prezentirana u javnosti. Tokom pomenutog uviđaja Ilija Bašičević na posebni je zahtjev izradio i crtež sa figurama što je također doprinos dokazu da je njegovo autorstvo odnosnih djela stvarno i nesumnjivo.17
Ilija Bosilj je nakon »presude«18 komisije podneo tužbe prema svima koji su ga optuživali.19
Ova burna polemika je imala složenu pozadinu u borbama za kontrolu i borbama za potencijalnu pluralnost umetničkih praksi tokom ustanovljenja kulturno-umetničkog sistema »socijalističkog modernizma« nakon prevladavanja totalitarne partijske kontrole umetnosti i kulture u socijalističkom realizmu. Sukob je prividno vođen oko estetičko-umetničkih pitanja:
(1) pre svega autentičnosti Bosiljevog slikarskog rada i, zatim, oko
(2) uloge porodičnih veza između protagonista ovog slučaja, tj. uloge protežiranja Bosiljevog dela od strane njegovog sina dr Dimitra Bašičevića, direktora Galerije primitivne umjetnosti u Zagrebu.
Tu je bilo i elemenata ličnog sukoba između slikara akademika Krste Hegedušića i Dimitrija Bašičevića. Taj sukob je započeo dok je Dimitrije Bašičević bio zaposlen u Arhivu Instituta za likovne umjetnosti JAZU, kada je akademik Krsto Hegedušić bio pretpostavljeni Bašičeviću.20 Zapravo, sukob je bio dominantno usmeren ka raščišćavanju »računa« na ekonomskom i kulturno-političkom tržištu naivne umetnosti, te, najbitnije, oko pozicija kritičara, kustosa i teoretičara umetnosti koji su bili povezani sa Galerijom grada Zagreba. Hegedušić je branio i zastupao model »naivne umetnosti« začet u međuratnom delovanju socijalno orijentisane grupe Zemlja i iz nje nastalom praksom Hlebinske škole. Dimitrije Bašičević je zastupao ideje modernističkog zastupanja izvornosti i hermeneutičkog traganja za izvornim. S jedne strane, bilo je reči o tome šta jeste uzorna ili autentična »naivna umetnost« u socijalističkom društvu, a s druge strane bilo je reči o izlagačkom programu Galerije grada Zagreba i njenoj politici koja se tada uspostavila na radikalno pluralan i modernistički način. Radi se o vremenu kada je Galerija grada Zagreba sa Galerijom suvremene umjetnosti u svom okrilju razvijala jedan novi koncept muzeja savremene umetnosti, odnosno kada se identifikovala s internacionalnim neoavangardnim i neokonstruktivističkim pokretom »nove tendencije«.21 Pokret »nove tendencije« nije označio samo prekid sa socijalističkim realizmom, već i sa »socijalističkim modernizmom« kao umerenom varijantom prihvatljivog i birokratski postavljenog modernizma. Zbog toga to nije bio samo lokalni sukob u Zagrebu ili Hrvatskoj, već je dobio jugoslovenski karakter suočenjem birokratizovanog socijalističkog modernizma sa novim neoavangardnim umetničkim praksama. Pominjana su brojna uticajna imena iz kulturnog života Zagreba i Beograda, koja su bila direktno ili indirektno povezana s ovom aferom. U toj situaciji »slučaj Ilije Bosilja« bio je samo zgodan povod za složeni obračun između različitih centara moći u novoj modernističkoj samoupravnoj kulturi. Dimitrije Bašičević je, takođe, svojim karakterističnim kritičkim i aktivističkim stilom mistifikacija i provokacija toj napetoj situaciji dodao još jednu dimenziju u polju umetnosti – dimenziju manipulativne interpretacije.
Kada je Dimitrije Bašičević dao ostavku na mesto rukovodioca Galerije izašao je iz javnog i polemičkog diskursa. Postavljen je za voditelja zbirke Benka Horvata a zatim Centra za film, fotografiju i televiziju pri Galerijama grada Zagreba. Tada je započela i njegova »tajna« aktivnost marginalnog – outsidera umetnika i filozofa Mangelosa. Mangelos će vremenom postati jedan od najznačajnijih umetnika na hrvatskoj umetničkoj sceni, a na prelazu XX u XXI vek i na internacionalnim scenama njegovo delo će postati izuzetno vrednovano i cenjeno otkupima muzeja kao što su Bobur u Parizu ili MOMA u Njujorku.22
Rukopis knjige Moj otac Ilija – Nacrt za jednu antimonografiju napisan je 1976. i 1977. godine. Ovom rukopisu ne postoji kritički, istoriografski, estetičko-teorijski ili književni ekvivalent u hrvatskoj, vojvođanskoj i srpskoj umetnosti XX veka. Već svojim naslovom tekst »antimonografije« govori da je nastao u specifičnoj duhovnoj klimi Gorgone i Postgorgone,23 tačnije zagrebačke neoavangardne tradicije antiumetnosti (antifilm Pansini,24 antiroman Kristl,25 antislikarstvo Knifer26). Tema teksta je mišljenje »sina« o »ocu«, o univerzalnosti mišljenja, o mogućnosti mišljenja umetnosti i umetnika. Reč je o »antimonografiji« pošto spis ne ukazuje na monografski prikaz života umetnika već izlaže potencijalnosti mišljenja o uslovima stvaranja autentične moderne umetnosti. Sam diskurs teksta je uspostavljen u onom dramatičnom spoju između hajdegerovske (Martin Heidegger) metafizike, moderne antropologije, strukturne analize kulture i neoavangardnog tekstualno-intertekstualnog eksperimenta. Spis je pisan u otvorenoj formi koja podseća na slobodni stih. Tekst je grupisan u potpoglavlja »Pevanje i mišljenje«, »Naivno o naivnom«, »Modeli smrti i modeli ništavila«, »Kada sam bio zvonar«, »Istorija teorije«, »Ključevi«, »Nejasni sukobi u istoriji«, »Ilijada ili Gordijski čvor simbolike«, »Progres i evolucija«, »Triput nonkonformist«, »Istina i stvaranje tajne«, »Ključevi metafore«, »Metafizika pseće duše i duševni život jednog divljaka«, »Ironija ironije«.27 Ovom »antimonografijom« je pokazan složen strukturni odnos stvaraoca istorije i sveta. Tako je krupni metafizički zahvat izveden kroz citatno-kolažne simulakrume, parafraze, ironične reference i identifikacije. Drugim rečima, na problemu naivne ili umetnosti izvan velikog sistema zapadne »umetničke« umetnosti nastalo je jedno složeno i sofisticirano filozofsko-teorijsko delo o »dvoličnosti« sveta i istorije kao konstituenata samog karaktera umetnosti kao takve u srcu jednog autentičnog stvaraoca. Bašičevićevo ulaženje u manipulativnost filozofsko-teorijskim diskursom o očevom delu dalo bi za pravo svima onima koji su sumnjali u autentičnost Bosiljevog slikarskog dela, ali... Ali, to jedno presudno »ali« za Mangelosov rad ukazuje na to da nema umetničke prakse izvan manipulativnosti koja priprema svet za pojavu umetnosti kao same umetnosti u svetu. Zato, mit i delo o Iliji Bosilju i Mangelosu, bez obzira na to ko je to delo stvorio i kojim sredstvima, jeste jedan od najuzbudljivijih i dramatičnijih zahvata u umetnosti socijalističkog modernizma kasnih pedesetih, šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka. Reč je o modernističkom traganju za samom prirodom umetnosti i slikarstva kao takvog. S druge strane, ova antimonografija i prethodeća »afera« pokazuju kako su zamisli »autentičnosti« i »izvornosti« slikara naivne umetnosti i naive kao umetničke paradigme bile politički, kulturni i teorijsko-umetnički konstrukti u izvođenju socijalističkog modernizma, socijalizma sa ljudskim likom i stvaranja izvornog ruralnog identiteta socijalističke nacije. Kada se Ilija Bosilj, sam ili uz pomoć svojih bliskih, izdigao iznad »primarnosti« i »jednostavnosti« naive, postao je slučaj.