Lepše je bez padobrana

Vojin Dimitrijević, Silaženje s uma, ed. Reč, Fabrika knjiga 2006.

Njih ništa nije moglo da zaustavi. Rešili su da uzlete, a nisu marili za to da će morati i da slete. Uostalom, jedan od njih je i rekao "Che sera, sera" i tako "filozofski" obrazložio smisao velike avanture sa tragičnim krajem. Vojin Dimitrijević je suptilno reagovao na svaku etapu dugog padanja u ponor. Bio je jedan među malobrojnima koji je pokušavao da ratovođama dovikne da otvore padobran, to jest da se urazume. Uzalud, jer silaženje s uma ovde je poput nacionalnog ekstremnog sporta u kojem može da učestvuje samo izabrani narod, ekskluzivnost koju Dimitrijević naziva kolektivnim mazohizmom. Niko ne oskudeva u sumanutim idejama, kritički veli autor, samo je pitanje kako će pojedini narodi i političari znati da ih ukrote i prihvate međunarodne norme. Mi tu disciplinu nismo savladali.
Tekstovi u knjizi Silaženje s uma nastali su u periodu od kraja 80-ih do septembra 2006. godine. Reč je o pažljivo odabranoj zbirci napisa (zahvaljujući i udelu urednika edicije Dejanu Iliću) koje je autor objavljivao u Republici, Vremenu, Reči, Teatronu, NIN-u, Danasu, Srpskoj strani rata, Međunarodnom pravu, na međunarodnim skupovima.
Daleko od hladne pravničke terminologije, Vojin Dimitrijević u ovoj bogatoj zbirci o ratovima, kršenju ljudskih prava, hipokriziji, bezumlju i odnosu međunarodnog prava i naših prilika nudi jedno, u stručnom smislu, suvereno, razumljivo i svestrano tumačenje događaja od raspada Jugoslavije do danas.
Posebna vrednost knjige je u tome što se događaji smeštaju u međunarodne okvire, pravo, konvencije i običaje, što nam tek tada otvara novu vizuru za iščašenost nauma političara poput Slobodana Miloševića i njemu sličnih "očeva nacije". Skoro na svakoj strani, grafički fino uobličeno, Dimitrijević donosi citate, stručna obrazloženja i kontekst događaja, tako da čitalac o njima ima jasnu i objektivnu predstavu. Na taj način knjiga postaje i izvanredan podsetnik i pregled najmarkantnijih zbivanja u poslednjih dvadesetak godina.
Silaženje s uma fascinira zbog stručnosti, velikog znanja koje izaziva duboko poštovanje i zbog kulturnog načina na koji se osvetljava jedno opasno i sudbonosno vreme "metafizike ludaka". Knjiga istovremeno pruža uvide u one mogućnosti koje su nam bile na raspolaganju i koje bi, da su iskorišćene, pomogle da se izbegne tragičan kraj.
Ovo ipak nije sumorna knjiga, uprkos pesimističkom autorovom zaključku. Naime, Vojin Dimitrijević, erudita i s osećanjem za humor "da bi sačuvao čistu svest", ume da i najpesimističkiju stvar podvrgne blagom smehu, kao što je to učinio u tekstu o našim novim rodoljupcima praveći paralelu sa Sterijom, ili u polemici sa Slobodanom Antonićem o "liberalima" u vlasti koji prećutkuju žrtve i "ekstremistima" i "montanjarima" koji "cepidlače zbog demokratske procedure" i spominju žrtve u masovnim grobnicama.