Gledišta Slobodana Vučetića

1. Ustavotvorna skupština jeste jedan od legitimnih, mada retko primenjivanih načina i postupaka ustavne revizije, uz jednu prethodnu napomenu. Reč je o tome da su ustavotvorne skupštine birane ili proglašavane u vreme radikalnih ili revolucionarnih društvenih promena ili prevrata.
U našoj novijoj političkoj istoriji imali smo dve ustavotvorne skupštine sa velikim istorijskim značajem i uticajem na našu državnu i političku sudbinu. Doduše, njihov demokratski legitimitet i legalitet njihovog izbora i rada bio je i ostao veoma sporan.
Prva je Ustavotvorna skupština koja je 28. juna 1921. godine donela Vidovdanski ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca putem nezakonite većine (kupovinom poslaničkih glasova). Druga je bila Ustavotvorna skupština koja je 31. januara 1946. usvojila i proglasila prvi ustav komunističke Jugoslavije, koja je konstituisana na osnovu nedemokratskih i falsifikovanih izbora u korist KPJ. Ni jedna ni druga ustavotvorna skupština nisu inaugurisale demokratski društveni poredak, pa su njihovi politički, državni i ideološki "proizvodi" i projekti bili osuđeni na propast.
2. Ustavotvorna skupština, po definiciji, ima punu, ničim ograničenu ustavotvornu vlast. Ona je, naime, potpuno autonomna, to jest vlasna da donese novi ustav, da propiše način i postupak njegovog donošenja, kao i njegovih budućih promena. Ona bi mogla, da u proceduru ustavne revizije uključi i referendum kao oblik potvrđivanja ustava. Ona, takođe, može da predvidi da posle donošenja ustava nastavi da radi kao redovna skupština. To je bio slučaj sa ustavotvornom skupštinom iz novembra 1945. godine, koja je posle donošenja ustava (31. 01. 1946), a u skladu sa Zakonom o ustavotvornoj skupštini, nastavila rad kao Narodna skupština FNRJ.
3. Pošto danas nije reč o revolucionarnom političkom vremenu, niti o vremenu 5. oktobra 2000, ustavotvornoj skupštini moralo bi da prethodi nekoliko koraka, tačnije pretpostavki. Prva pretpostavka je da je primenjena važeća ustavna procedura promene ustava, ali da nije uspela (nedostatak dve trećine poslaničkih glasova ili neuspeh referenduma). Druga pretpostavka je donošenje zakona o ustavotvornoj skupštini (svakako dvotrećinskom većinom glasova ukupnog broja poslanika) i, zatim, zakona o izboru poslanika u toj skupštini (izborni sistem i postupak, broj poslanika, način konstituisanja te skupštine i sl.). Zakonom o ustavotvornoj skupštini utvrdio bi se njen osnovni zadatak i ovlašćenje da pripremi i donese novi ustav, kao i ustavni zakon za njegovo sprovođenje. To ovlašćenje sadrži i pravo da ta skupština utvrdi nova pravila donošenja ustava i njegove buduće promene. Tim zakonom bi se utvrdio i rok u kojem bi ustav bio pripremljen i donet. Istim zakonom bi se moglo predvideti da ustavotvorna skupština nastavi rad kao redovna, "obična" skupština u naredne četiri godine, tim pre ako bi imala isti broj poslanika kao redovna. U prilog takvom rešenju išli bi, pre svega, razlozi ekonomičnosti, to jest izbegavanje velikih troškova i gubitka vremena građana za ponovne parlamentarne izbore. Takođe, takva skupština zadržala bi maksimalan legitimitet ustavotvorne skupštine.