Republika - Glasilo gradjanskog samooslobadjanja

Godina XVI (2004)

327

16-29. februar 2004.

Republika

Šta čitate

Komparativna istraživanja "Između autoritarizma i demokratije Srbija, Crna Gora, Hrvatska. Knjiga II. Civilno društvo i politička kultura"

Između poretka i zajednice

Beg u politički način govora ili beg u politički način mišljenja

Aluzija na film "Nešto između", na početku rasprave o knjizi Civilno društvo i politička kultura, koju su u saradnji izdali CEDET iz Beograda, CEDEM iz Podgorice i CTCSR iz Zagreba, uz podršku Fonda za otvoreno društvo, a koja je predstavljena javnosti na promociji u Institutu za filozofiju i društvenu teoriju, najkraće rečeno, najbolja je ocena ove knjige. Ipak, ona može da ima veliki značaj jer jasno ukazuje koliki je uticaj izvršen grubom manipulacijom javnosti na teritoriji bivše SFRJ, kojom su lični problemi identifikacije i individuacije nastali kao posledica "kolektivističkim jednoumljem" shvaćenog jednopartijskog sistema.
Ne, nemojte me pogrešno shvatiti. Ja uopšte ne smatram da je pokušaj izgradnje komunističkog društva stvorio jednoumlje. Ono je, slažem se sa autorima, postojalo i ranije, i istorija viševekovnog truda naroda na ovim prostorima da očuvaju nacionalni identitet često se poistovećivala sa ulogom i voljom jedne ličnosti. Ono što, nažalost, u pokušaju određenja autoritarizma i demokratije ovom knjigom nije učinjeno, i što je još više, nažalost, odlika nauke kod nas, da se samozatvara u granice postavljene dnevnom politikom, to je dublje istraživanje pojave formiranja nacionalnih država u periodu vladavine apsolutističkih monarhija u Evropi. Možda smo posle krvoločnih poklika u ime nacije postali suviše osetljivi na istorijsku istinu i nećemo krv na svojim rukama, ali surove istorijske činjenice govore da se demokratija osvajala na panju i to presecanjem besprekorno belih vratova plavokrvnih vladara koji su svoju volju hteli da stave iznad suvereniteta naroda i zakona. Jedan od najvećih apsolutista svih vremena, najbogatija osoba svog vremena, posednik mnogih monopola kao izvora prihoda uz udeo od gusarenja i pljačkanja Elizabeta Tjudor odlukom da svojoj konkurentkinji i pretendentkinji na presto, škotskoj kraljici Mariji Stjuart, sudi građanski sud (Civil court) prvi put u istoriji ustupila je deo svog suvereniteta narodnoj volji i time učvrstila osnove stabilne zajednice Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije kao parlamentarne monarhije. Ta zajednica se ni danas još uvek nije u potpunosti oslobodila opasnosti od pokušaja prevođenja u autoritarni poredak.

Ovaj mali izlet u istoriju vraća nas na probleme kojim se bavi knjiga Civilno društvo i politička kultura. Stalni osećaj kada je čitate jeste da autori ne mogu jasno vrednosno da se odrede prema pojmovima. U uvodnom tekstu Dragica Vujadinović određuje

civilno društvo kao odnos između države i društva, odnos državne vlasti i individualne slobode, u izlaganju ga svodi na broj nevladinih organizacija. Profesor Milan Podunavac, pak, svojim tekstom razvoj civilnog društva svodi na put u građansku normativnu državnost, gde državu poistovećuje sa poretkom, označavajući temelje ovog identiteta u kategorijama ustavnog patriotizma (kurziv M. Podunavac) kao pokušaja u kojima bi "nacionalizam u biti oblikovao osećaj kolektivnog identiteta, a liberalizam oblikovao i gradio institucionalne osnove slobodnog razvoja i samoaktualizacije pojedinca". Po Karlu Gustavu Jungu, čovek je, kao i mnoga živa bića na našoj planeti, spoj individualiteta i kolektiviteta, svaka njegova delatnost i samo mišljenje ima i individualni i kolektivni karakter, svaka odgovornost je i individualna i kolektivna jer je individua po svom određenju

Attributed to George Gowe (c. 1588), Elizabeth I (1533-1603), Queen of England, Ireland and France, reined 1558-1603.

kolektivno biće. Korišćenje političkog jezika koji je kod nas obezvređen i mimikričan (klerofašisti su demokrate, fašisti su radikali, komunisti fašisti, svi se bore za srpski nacionalni interes koji se ogleda u potpunom odbacivanju svake vrste odgovornosti za razvoj nacija; kad kažem nacije, ja mislim na pojedince, grupe i kolektivitet, a ne na neku amorfnu, nedefinisanu masu, ne samo često i u našoj političkoj praksi već i u naučnoj literaturi, tretiranu kao "stoka" koja nema svoju volju, vrednosti i ciljeve, već je to posao politike da je usmeri - čitaj izmanipuliše) unosi nejasnoću u radove u knjizi Civilno društvo i politička kultura. Pitanje jeste, kako ga postavlja profesor Podunavac, "... šta utemeljuje jednu državu, pretpolitičko njenih pripadnika ili konsenzus o univerzalnim i moralnim principima". Međutim, dileme ne sme ni da bude u pitanju šta utemeljuje

jednu zajednicu. Država će biti izraz realnog odnosa snaga političkih subjekata, odnosno pojedinaca, grupa i kolektiviteta. Da li će se vladati po zakonima, da li će oni važiti za svakoga podjednako zavisiće prevashodno od prevazilaženja Hobsovog čuvenog određenja interesa ljudi kao međusobno isključivih, a ne komplementarnih i univerzalnih. Prihvatanje despotije kao poretka u kojem je apsolutno izdvojen suverenitet despota koji raspolaže životima svojih podanika samo na osnovu sopstvene volje i, često, raspoloženja nasuprot zajednici u kojoj je suverenitet kolektivan i opštevažeći za svakog pojedinca, u kojoj je svačiji život vrednost sam po sebi i kao takav bezuslovno prihvaćen i društveno integrisan, treba da posluži kao osnovni okvir naučnog određenja države koje ne sme da se plaši ni utopijskih ni fašistoidnih ideja dokle god se drži analize stvarnosti ne pokušavajući da postane opštevažeći arbitar koji određuje društvena kretanja.
Urednici knjige Civilno društvo i politička kultura u okviru istraživanja "Između autoritarizma i demokratije Srbija, Crna Gora, Hrvatska" - Dragica Vujadinović, Lino Veljak, Vladimir Goati i Veselin Pavlićević, svakako su napravili veliki pomak izborom tekstova koji, iako koristeći politički jezik i još uvek politički način mišljenja, ipak predstavljaju interesantno štivo koje otvara mnoga pitanja, što i jeste cilj nauke.

T. B. L.


	Šta čitate	Linije društvenog rascepa u Srbiji

Republika