|
Godina XVI (2004)
|
16-29. februar 2004.
|
 |
|
|
Republika
|
Šta čitate
|
|
|
|||||||||||||||
|
Jovan Komšić, Dragomir Pantić, Zoran Đ. Slavujević, "Osnovne linije partijskih podela i mogući pravci političkog pregrupisavanja u Srbiji", izd. "Friedrich Ebert Stiftung" i Institut društvenih nauka, Beograd 2003, str. 189 Linije društvenog rascepa u Srbiji Studija J. Komšića, D. Pantića i Z. Slavujevića nastala je u okviru projekta Instituta za društvena istraživanja pod nazivom "Tranzicija društva i privrede Srbije u procesima globalizacije i regionalizacije" sa osnovnim ciljem da se na osnovu kritičke valorizacije postojeće teorijske građe i partijskih programa i dokumenata izvrši identifikacija temeljnih linija rascepa srpskog društva kao osnove za partijska programska pozicioniranja u periodu tranzicije. Rezultati analize poslužili bi kako razumevanju dosadašnje dinamike političko-partijske scene u Srbiji tako i predviđanju mogućih pravaca pregrupisavanja političkih partija u budućnosti. Zarad potreba egzaktnije analize, autori dele tranzicioni period u Srbiji na dva dela: doba vladavine Miloševića, odnosno period tzv. pseudotranzicije (1988-2000) i vreme nakon 5. oktobra 2000. godine ili period demokratske tranzicije.Na temeljima još antičke podele socijalnih grupacija i Aristotelovog teorijsko-filozofskog uobličavanja "partija" na bogate i siromašne, kao i na osnovu radova docnijih autora, u teoriji je rašireno stanovište o društvenom utemeljenju politike i političkih partija, odnosno stanovište da političke partije predstavljaju sredstvo za izražavanje i realizaciju interesa i vrednosti različitih društvenih grupa, da one artikulišu i promovišu političke interese tih društvenih grupa. Političke stranke su, istina, nastale na temeljima društvenih različitosti, odnosno rascepa ideja i interesa, međutim, one te različite društvene rascepe politički artikulišu, strukturišu i dimenzionišu njihov značaj tako da neretko zbog dvosmernosti uticaja političke partije svojim delovanjem mogu i značajno da prodube te rascepe. Glavna ideja ove studije - a biće to i njeni analitički rezultati - jeste da se programska različitost stranaka i njihovo pregrupisavanje tokom političkog života vrši po osnovnim linijama rascepa u društvu ali i da su posredovani značajem koje različite političke partije pridaju pojedinačnim linijama društvenog rascepa, redosledom koji uspostavljaju među njima, načinom na koji vrše političku artikulaciju tih linija rascepa. Autori analiziraju dve ključne linije rascepa u srpskom društvu: istorijsko-etnički i kulturno-vrednosni kao determinante partijske diferencijacije, odnosno političkog pozicioniranja stranaka. potisnute sa političke scene. I obrnuto, isto se dešava i sa politički radikalnim strankama u ostvarenom i razvijenom demokratskom društvu. S druge strane, u slučaju stranačkog odstupanja od programskih načela i prilagođavanja liniji socijalnih rascepa, stranke, po definiciji, dodatno profitiraju, odnosno zadobijaju naklonost najvećeg dela biračkog tela što, posledično, dovodi do ukrupnjavanja političke scene.1 Kulturno-vrednosni rascepi su fenomeni dugog trajanja, izražavaju intenzivne podele unutar stanovništva i vrlo su relevantni za socijalno strukturisanje, pa samim tim i za partijsku konfiguraciju. Odnos između kulturno-vrednosnog rascepa i stranačkog pregrupisavanja je složen, dvosmeran, što znači da i partijska infrastruktura povratno utiče na same rascepe ove vrste. Kada je reč o Srbiji, za partijsko pregrupisavanje relevantni su kulturno-vrednosni rascepi pre svega između tradicionalne i moderne orijentacije. Istraživanja trojice autora su pokazala da je upravo modernizam vrednosna orijentacija koja oštro diferencira pojedine socijalne grupe, naročito deli obrazovanu populaciju od svih ostalih društvenih slojeva. Tako čak 81 odsto visokoobrazovanih podržava modernizacijske tokove u politici, privredi, nauci, kulturi, dok samo 9 odsto neobrazovanih to isto čini. Još sredinom prošle, 2003. godine, u Srbiji je kod stanovništva preovladavao predmoderan, tradicionalistički način mišljenja (41%) u odnosu na modernizam (27%), dok se svaki treći građanin nalazi negde između ova dva tipa mišljenja. U skladu sa istorijsko-etničkim i kulturno-vrednosnim rascepima u društvu (kao i sa drugim oblicima kulturno-vrednosnih principa koje, zbog ograničenosti prostora, u ovom prikazu samo pominjem: liberalizam-konzervativizam, autoritarnost-neautoritarnost, religioznost-nereligioznost, proreformizam-antireformizam i sl.) vrši se diferenciranje biračkog tela i relevantnih političkih stranaka u Srbiji na osi "levica"-"desnica". Studija obiluje tabelama i grafikonima na kojima se jasno vide veze i odnosi između socijalne stratifikacije i profila političkih partija, ali se naziru i široka polja nepoklapanja partijskih ideja i programa sa pojedinim društvenim slojevima. Prvi put, koliko je ovom prikazivaču poznato, jedna sociološka studija na ovako pregnantan, temeljit, dokumentovan i nadasve ozbiljan naučnički način problematizuje složen odnos između socijalnih slojeva srbijanskog društva kao nosilaca određenih društvenih interesa i konfiguracije političkih stranaka tokom poslednjih petnaestak godina pluralnog političkog života u nas. 1 Obrnuti slučaj, pak, izneveravanje političkog programa zarad trenutnog povlađivanja konkretnom društvenom rascepu (većinskom etnonacionalizmu, npr.) zapazio je ovaj prikazivač na primeru srbijanskih opozicionih partija u drugoj polovini 1993. godine nakon raskida režima S. Miloševića sa ultranacionalističkim režimom R. Karadžića sa Pala. Izneveravajući svoju demokratsku orijentaciju, mnoge stranke sa demokratskim predznakom pohrlile su u pomoć "jadnom i ostavljenom srpskom narodu u Bosni" i "patrioti Karadžiću" i tim činom su na političkoj sceni Srbije i dalje ostale marginalizovane, uz to i dodatno satanizovane. (Videti Z. Martinov, U podnožju demokratskih propileja, "Republika", Beograd, str. 45-90.)
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
Republika
|
|
Copyright © 1996-2004 Republika & Yurope |
