|
Godina XVII (2005)
|
1-31. januar 2005.
|
 |
|
|
Republika
|
Kultura
|
|
|
|
|||||||||||||||
Put ka Istoku Kada je 1993. godine poznati ruski reditelj Nikita Mihalkov u beogradskom časopisu
Ideje evroazijstva prvi put su u Sofiji avgusta 1921. godine u jednom zborniku (zbornici su bili omiljen način iskazivanja ideja ruske intelektualne elite) pod intrigantnim naslovom Izlazak na Istok: predosećanja i događaji formulisala četvorica mladih ruskih emigrantskih intelektualaca Nikolaj Trubeckoj, Petar Savicki, Georgije Florovski i Petar Suvčinski, svi rođeni u poslednjoj dekadi XIX veka. Evroazijski pokret je, dakle, plod emigrantske ruske intelektualne misli par excellence. Zajedničko polazište evroazijaca (kao i danas mnogih stranaka i pokreta u Rusiji koji su u svoje programe inkorporisali u celosti ili parcijalno evroazijsku ideologiju) jeste odbacivanje zapadnog liberalno-demokratskog modela kao izvora za organizaciju društva i države. Oni su temeljili svoj pogled na Rusiju kao zemlju koja nije ni u Evropi ni u Aziji, već je sama po sebi Evroazija, ogromna zemlja, samobitna i samodovoljna celina koja sintetizuje karakteristike kako Evrope tako i Azije. Težnja o samobitnosti Rusije je centralna ideja svih evroazijaca. Evroazijstvo je, dakle, rođeno kao poriv dvostrukog odbijanja: odbijanja prošlog i odbijanja tuđeg. "Prošlo" - to je carska Rusija koja je manje ili više težila evropeizaciji, a "tuđe" - to je Zapad sa svojim evropocentričnim idejama i predrasudama o jedinstvenosti svetsko-istorijskog procesa u čijem je središtu zapadnoevropski svet i njegovi zakoni razvitka. Evroazijci su smatrali da vera u jedinstvo svetske istorije i postojanje univerzalnih istorijskih zakona Rusiju stavlja u poziciju zaostale periferije, pa se ruska istorija tada pojavljuje kao običan privezak istorije Zapada. Istorija se po evroazijcima tumači ne u kontekstu svetske, već u kontekstu istorije Evroazije kao posebne prirodno-geografske i socijalno-kulturne sredine, kao posebnog i ravnopravnog tipa razvitka jednog društva i jedne države. Tako Subotić navodi reči Trubeckoja, nesumnjivog duhovnog oca evroazijskog pokreta, kojima on optužuje carsku Rusiju što je kroz sve istorijske periode svog postojanja, manje ili više, uvek pokazivala težnju za priključenje evropskim savezima i evropskom načinu življenja. Naročito od Petra Velikog počinje zlo koje Rusiju prati, smatra Trubeckoj, jer evropskim reformama Rusija konačno gubi i ono malo nacionalne samobitnosti i samosvesti. Sam nacionalizam, po Trubeckoju, je zapravo lažan i lažnost tog nacionalizma iz doba careva ogleda se u šovinizmu, u robovanju idealima ruskog velikodržavlja ili reaktivnom bekstvu u idealizovanu nacionalnu prošlost. Lažnost društva imperatorske Rusije Trubeckoj vidi i u nedovoljnoj organskoj vezi između pojedinih slojeva stanovništva, između bogatih i siromašnih; kulturne elite su toliko suprotstavljene i polarizovane da među njima vlada nepremostiv jaz. S druge strane, prema njemu, ideje slovenofilstva su ne samo politički nerealne nego su opasne po stabilnost jedne velike evroazijske države u kojoj pored ruskog žive i drugi narodi. Naposletku, i same karakteristike Rusa nisu karakteristike
Evroazijski pokret je trajao nepune dve decenije i sa početkom Drugog svetskog rata potpuno je zamro. Tek posle raspada SSSR-a, decembra 1991. godine, za novostvorene države, pa i samu Rusku federaciju otvoreno je pitanje njihovog ne samo teritorijalnog nego i kulturno-civilizacijskog opredeljenja. U tom problemskom kontekstu ideje evroazijstva su se pokazale kao vrlo pogodne, naročito nakon prvih ekonomskih i socijalnih problema u tranzicionom procesu, koji su ubrzo usledili. Tako su se iz mračnih podruma ruskih biblioteka na svetlu dana pojavile davno zaboravljene knjige pionira evroazijskog pokreta, stari časopisi i novine koje su u emigraciji izdavali evroazijci i u kojima su bila formulisana originalna stanovišta o posebnom evroazijskom identitetu Rusije i njenom specifičnom istorijskom putu na Istok, a ne na Zapad. Rasprave o ovim pitanjima u jeljcinovskoj Rusiji su bile oštre i žestoke, pune emotivnog naboja, što je gotovo uvek slučaj kad se pređe put od početnog optimizma na "zapadnom putu" preko traganja za nizom civilizacijsko-kulturnih tragova u prošlosti koji su dovodili u pitanje i samu mogućnost primene zapadnog političkog i ekonomskog sistema u Rusiji. I kao što su nekada, do Oktobarske revolucije, rusku kulturnu i političku misao potresali jaki sporovi između "slovenofila", zagovornika povratka tradiciji, i "zapadnjaka", pristalica ruske modernizacije i evropeizacije, tako su početkom devedesetih godina XX veka započele nove rasprave i sukobi ovoga puta između evroazista i poklonika ideje o Rusiji u evroatlantskim integracijama. Osim jedne skromne, nepretenciozne, ali značajne deskripcije game ideja i društvenih pokreta savremene Rusije Pavla Raka, koju sam svojevremeno imao čast da recenziram u Republici, ova Subotićeva naučna studija o klasičnom evroazijstvu je prvo celovito i sistematsko rađeno istraživanje na ovu temu, ona je ključ za razumevanje diskusija i konfrontacija unutar današnje ruske kulturne i političke misli.
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
Republika
|
