Pjer Burdije među Srbima
U Zavodu za proučavanje kulturnog razvitka u Beogradu,
21. aprila u podne, okupilo se, u nepunom sastavu, Društvo prijatelja
Pjera Burdijea da porazgovara na temu "Pjer Burdije kod nas".
Društvo je osnovano 10. februara ove godine, dve godine posle Burdijeove
smrti, sa sedištem u Beogradu, u ulici Rige od Fere 4, a za sada ga čini
grupa intelektualaca, pre svega sociologa, sa Beogradskog univerziteta,
iz Društva za kulturnu saradnju Srbija-Francuska, Udruženja naučnih prevodilaca,
urednika nekoliko izdavačkih kuća, poštovalaca lika i dela ovog velikog
francuskog mislioca. Društvo još nije konstituisano u punom smislu te
reči, nema svoj statut, ne naplaćuje članarinu, nema stroge kriterijume
za učlanjenje, ali su njegovi ciljevi jasni: da proučava i organizovano
promoviše misao i delo Pjera Burdijea, da prevodi i objavljuje njegove
radove, da sarađuje sa kulturnim i naučnim institucijama i drugim subjektima
koji mogu pripomoći u ovom poslu. Ovih dana biće predstavljena njegova
knjiga Pravila umetnosti (Svetovi, Novi Sad), a u ovoj godini je predviđen
i jedan veći skup posvećen Burdijeu. Čitaoci Republike verovatno se sećaju
izvoda iz njegovih knjiga Le Misere de monde i Signalna svetla u prevodu
Milice Pajević, kao i osvrta iz Le Monda iz pera Jirgena Habermasa, Žaka
Deride i Tomasa Ferencija, objavljenih i u Republici (br. 280, 1-15. mart
2002) na vest o njegovoj smrti. Na pomenutom skupu u Društvu njegovih
prijatelja govorili su Miloš Nemanjić, Ivana Spasić, Milica Pajević, Anka
Jakšić i Vesna Injac a, pored ostalih, u publici su sedeli i studenti
sociologije sa Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Ko je bio Pjer Burdije?
| Međunarodno priznati
i uvaženi francuski intelektualac 20. veka (1930-2002), jedan iz
plejade onih umova koji vlastitu intelektualnost nisu mogli zamisliti
bez političkog angažmana u promociji i odbrani svojih ideja, poput
Zole, Kamija, Sartra, Markuzea, Habermasa... Rođen je i odrastao
u provincijskom mestu Bearne, u francuskim Pirinejima, u porodici
sitnog službenika. Pečat svog porekla nosio je neko vreme po dolasku
u Pariz kao "nelagodnost provincijalca suočenog sa briljantnim
umovima glavnog grada" (T. Ferenci), što mu je jednom prilikom
zamerio i Rejmon Aron, kod koga je radio kao asistent. Po obrazovanju
je bio filozof, sociolog, antropolog, etnolog i lingvista, sa solidnim
znanjem iz ekonomije, ali, kao što je dobro primetio Jirgen Habermas,
za njega "granice između disciplina nisu važile", jer
je uvek nastojao da, i u istraživanju i u izlaganju, prevlada klasične
antinomije društvenih nauka: objektivizam-subjektivizam, struktura-akcija,
simboličko-materijalno. Diplomirao je na École |
|
|
|
Pierre Bourdieu
|
| |
normale supérieure, a kao gimnazijalac i student
družio se sa Deridom, prema čijim rečima je bio "velika i originalna
figura savremene sociologije". Karijeru naučnika-istraživača započeo
je u Alžiru, među seljacima Kabile, u vreme alžirskog rata za nezavisnost
(1954-1962). Predavao je na Sorboni, École normale, École des hautes études,
Collčge de France i, po pozivu, na mnogim univerzitetima u inostranstvu.
Bio je mentor na visokoj školi za društvene nauke Ehhes i upravnik Centra
za evropsku sociologiju u Parizu. Pisao je i objavljivao mnogo, učestvovao
u brojnim intelektualnim debatama, sarađivao u brojnim časopisima. Jedan
je od inspiratora, učesnika i tumača studentskog pokreta 1968. U njemu
su se na najbolji način udružili angažovani intelektualac, istraživač
i teoretičar, što je redak spoj u društvenim naukama.
Sociologiji kao nauci pridavao je važnu društvenu funkciju u razotkrivanju
mehanizama dominacije koji deluju u svakom društvu. Jedan od tih mehanizama
video je u starogrčkom pojmu doksa (mnenje, zdrav razum), protiv čijih
modernih oblika se borio svom snagom, kao što se Frensis Bekon, četiri
veka ranije, borio protiv idola plemena, trga, pećine i pozorišta. Neumorni
borac protiv neoliberalne invazije u ekonomiji i politici, demistifikator
školskog sistema putem kojeg se reprodukuju sistem dominacije i društvene
nejednakosti, jer se kroz obrazovanje na mlade prenosi kultura dominantnih
klasa (Baštinici), dijagnostičar simboličkog nasilja koje dominantne klase
vrše nad dominiranim klasama, koje je, osim u obrazovanju, vidljivo i
u domenu umetnosti, u praksi muzeja i njihovih posetilaca, koji su, iako
osnivani radi interesa naroda, daleko od demokratije. Burdije je pregalački
razotkrivao hipokriziju naučnih, pre svega akademskih krugova, u kojima
se znanje nasleđuje i ljubomorno čuva i zalagao se za sociologiju obrazovanja
kao naučnu disciplinu neophodnu za razumevanje i reformu savremenih društava.
Autor je novih pojmova u sociologiji, kao što su: društveno polje (intelektualno,
političko, medijsko, modno itd.) i habitus. Polje je objektivni domen
društvene aktivnosti koje se sastoji u održavanju i praktikovanju odnosa
između društvenih položaja utemeljenih na odnosima moći. Društvena moć
je kapital, koji ne treba izjednačavati sa ekonomskim bogatstvom, jer
je ekonomija samo jedno od društvenih polja. Za polja je mnogo važnija
demonstracija simboličkog nasilja i logika kojom se odgovarajući oblici
kapitala akumuliraju, transformišu i konvertuju u pozicije moći. Habitus
je subjektivna dispozicija razvijena radi postizanja određene pozicije
u odnosima moći. On je subjektivni sistem interiorizovane strukture, oblikâ
percepcije, idejâ i akcijâ zajedničkih svim članovima jedne klase ili
grupe. Jedan od habitusa u intelektualnom polju čine i tzv. medijski intelektualci,
koji "nezasluženo zauzimaju stupce u novinama i studija u televizijama".
Za života slabo zapažen u Srbiji, Burdije danas postaje sve popularniji
među srpskim intelektualcima. O tome svedoči sedam njegovih knjiga, prevedenih
i objavljenih kod nas, kao i određen broj radova objavljenih u časopisima.
Ali, veliki je i broj knjiga i drugih njegovih radova koji još čekaju
na prevodioce, izdavače i čitaoce.
|
